Andvari

Ukioqatigiit
Ataaseq assigiiaat ilaat

Andvari - 01.01.1988, Qupperneq 145

Andvari - 01.01.1988, Qupperneq 145
andvari ÁHRIF SIÐBREYTINGARINNAR Á ALÞÝÐUFRÆÐSLU 143 bæði í efnalegum og hugarfarslegum skilningi, að breyta bóklausu samfélagi í bókvætt samfélag — og um leið að temja almenningi þá leikni ogþau viðhorf sem þarf til þess að boðskapur texta komist sæmilega til skila við lestur; en í þessum hvörfum felast ekki hvað síst áhrif lúterskrar siðbreytingar hér á landi. Annað er mælir með því að viðfangsefnið sé athugað yfir langt tímabil varðar þá annmarka sem sagnfræðileg þekking á því er bundin. Víst eru ófáar heimildir varðveittar um fræðslustarfsemi lútersmanna á siðskiptaöld, í þröngri merkingu orðsins; en að undanskilinni bókaútgáfunni, sem draga má af ýmsar markverðar ályktanir, einskorðast þær flestar við fyrirmæli í formi „kirkjuskickana", „biskupsstatúta“ og prestastefnusamþykkta. Af slíkum heimildum, sem og öðrum forskriftum um hegðun manna, verður fátt eitt ráðið um raunveruleg áhrif. Pannig reynist ókleift að fá sæmilega haldgóða vitneskju um hvernig háttaði til um lykilatriði í alþýðufræðslu undir lok siðskiptaaldar eins og bókakost almennings, læsi (lestrarkunnáttu), húsvitj- anir sóknarpresta og fræðslu þeirra á kirkjugólfi. Sem kunnugt er gegnir allt öðru máli um möguleika á að afla slíkrar vitneskju þegar kemur fram undir miðbik 18. aldar. Samfara hinni píetísku siðvæðingu, sem kalla mætti annað skeið lúterskrar siðbreytingar á íslandi,4 urðu til lýsandi heimildir sem gera kleift að glöggva sig á ásigkomulagi alþýðumenntunar. Hér er einkum átt við sálnaregistur (sóknarmannatöl) presta og vísitasíuskýrslur biskupa; varðandi síðarnefnda heimildaflokkinn eru kunnastar skýrslur Ludvigs Harboes en vísitasíuskýrslur Ólafs Gíslasonar og Finns Jónssonar Skálholtsbiskupa eru ekki síður stórmerkar heimildir í fræðslusögu.5 Hallgrímur Hallgrímsson varð fyrstur íslenskra sagnfræðinga til þess að notfæra sér í þessu skyni sálnaregistur, þau sem varðveitt eru frá síðasta fjórðungi 18. aldar.6 í svipuðum tilgangi hef ég fært mér í nyt hin elstu sálnaregistur sem varðveist hafa; um er að ræða registur níu prestakalla frá sjötta áratug 18. aldar eða nánar tiltekið frá árabilinu 1748-1763.7 Það er aðallega í ljósi þessara heimilda sem ég hef freistað þess að marka megin- drætti í þróun alþýðufræðslu frá upphafi siðbreytingar.8 Það sem segir hér á eftir byggist að mestu leyti á þessum rannsóknarniðurstöðum, og verður þó fátt eitt tíundað af þeim. Tekið skal fram að ég leiði hjá mér að rekja margar staðreyndir þessarar sögu sem alkunnar eru, t.d. þær sem varða vanburðugar blraunir til að koma á fót barnaskólum í biskupstíð Gissurar Einarssonar9 eða hin elstu fyrirmæli um fræðslu- og eftirlitshlutverk sóknarpresta.10 í stað þess verður aðallega reynt að varpa ljósi á þróun hins trúarlega læsis sem var þungamiðjan í lúterskri fræðsluviðleitni.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177
Qupperneq 178
Qupperneq 179
Qupperneq 180

x

Andvari

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.