Íslenzk tunga - 01.01.1963, Page 158

Íslenzk tunga - 01.01.1963, Page 158
154 RITFREGNIR Samkvæmt kenningu þeirri, er höf. leggur til grundvallar, ákveðst fyrra stig hverrar breytingar („phonetic change“) annars vegar af afstöðu einstakra hljóða í hljóðkerfinu, áður en breytingin verður („the relationships between phones in the antecedent linguistic state“) og hin9 vegar af sálarástandi hvers einstaks notanda málsins („the psychological state of the individual speaker," s. 16). Breytingin hefst með öðrum orðum í tali einstaklingsins og getur verið háð ná- kvæmni hans í framburði, talhraða, þreytu o. fl„ en takmarkast jafnframt af hljóðkerfinu. Af þeim aragrúa hljóðafbrigða, er þannig verða til, ná nokkur fót- festu. Síðara stig hverrar breytingar er svo fólgið í því, að hin nýju afbrigði breiðast út frá einum einstaklingi til annars, frá einum hópi manna til annars, og loks frá einni mállýzku til annarrar. Þessi útbreiðsla gerist þannig, að ein- stök orð eru tekin að láni úr einni mállýzku í aðra, og við árekstur hljóðkerf- anna tveggja — hljóðkerfis þeirrar mállýzku, er lánar, og hinnar, er fær að láni — verða þessi afbrigði að 9jálfstæðum hljóðum („phonemic change“), er síðan geta breiðzt út til annarra orða með áhrifsbreytingum. Höf. dregur grundvallarkenningu sína saman á eftirfarandi hátt (bls. 22); 1. the nature of allophonic ehange is dependent upon phonological and psychological factors. 2. the spreading of allophonic change and the transformation of it into phonemic change through the processes of horrowing and analogical de- velopment are dependent upon sociological factors. Höf. hefur vissulega rétt fyrir sér, er hann segir, að miklar hrevtingar hafi orðið á skoðunum manna á orsökum og eðli hljóðbreytinga frá því á 19. öld, er aðallega var fjallað um samanburð og forsögu indóevrópskra mála. Þá var gjarna gengið út frá þvf sem gefnu. að er fyrsta breytingin hefði klofið mál- svæði í mállýzkur, tvær eða fleiri, þá þróaðist hver mállvzka eftir það sjálfstætt og óháð hinum. Síðar lærðist mönnum smám saman, einkum við rannsóknir á nútíma rómönskum mállýzkum, hversu geysiþýðingarmikil félagsleg samskipti em fyrir þróun málsins, þannig t. d. að breyting getur hreiðzt út vfir stórt mál- svæði löngu eftir, að það hefnr mnrgklofnað í mállýzkur, ef samskipti manna á svæðinu eru mikil. Einnig munu flestir sammála um, að þau tvö atriði, er höf. nefnir í sambandi við fyrra st'g hverrar breytingar, liafi höfuðþýðingu. Það er því engum vafa bundið, að hin „socio-psychological“ rannsóknaraðferð hefur mikilvægu hlutverki að gegna í málsögulegtim rannsóknum. Hins vegar mun mörgum þykja höf. gera hlut hljóðkerfisins sjálfs of lítinn á síðara stigi breytinganna. Þannig er það engum vafa undirorpið, að hljóðaf- brigði getur orðið að sérstöku fónemi, án þess að álirif annarrar mállýzku komi til, samkvæmt formúlunni aX : bZ > AY : BY
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182

x

Íslenzk tunga

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Íslenzk tunga
https://timarit.is/publication/852

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.