Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 18

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 18
ÞUNGIR ÞANKAR HUGUR flóknari, en þau sem stjóma hreyfingu höfuðskepnanna. Þess vegna skiptir Aristóteles rannsókn náttúrunnar - sem er fyrst og fremst rannsókn á náttúrulegri hreyfingu - í tvo megin- flokka: sálarfræði, sem fæst við hreyfingu sem einkennir líf- verur, og eðlisfræði, sem fæst við hreyfingu sem er einkenn- andi fyrir hina dauðu náttúru. Með því að viðfangsefni mitt hér er aflfræði Aristótelesar, ætla ég ekki að ræða frekar um nátt- úrulega hreyfingu lífvera, heldur einskorða mig við umfjöllun hans um höfuðskepnumar. Kenning Aristótelesar er að fasta, fljótandi og loftkennda frumefnið hafi tilhneigingu til að hreyfast eftir beinum línum í átt til miðju heimsins og staðnæmast þar, ef ekkert hindrar.En eldlega fmmefnið hneigist til að leita burt frá miðjunni, í átt til ystu marka alheimsins, og staðnæmast þar. Þá tilímeigingu að leita til miðjunnar og staðnæmast þar nefnir Aristóteles „þunga“ eða „þungleika", þá tilhneigingu að leita út til endi- marka alheimsins og staðnæmast þar nefnir hann „léttleika". Þungleiki og léttleiki em þær eigindir sem ég nefndi áður „þyngdareiginleika“ fmmefnanna fjögurra. Það er almenn reynsla að þungir hlutir leita „niður á við“. Hins vegar þýðir það, að þeir leiti „niður á við“, auðvitað ekki það sama og að þeir leiti að einum punkti. En Aristóteles hafði ástæður til að halda að svo væri. „Að miðjan... sé áfangastaður hreyfingar þeirra,“ segir hann: sést af því, að þungir hlutir sem falla í átt til jarðar [á mis- munandi stöðum] fylgja ekki samsíða línum, heldur myndast horn milli línanna, sem stefna að sameiginlegri miðju, miðju jarðar.23 Hér er nokkuð ljóst að Aristóteles er að vísa til raunvísinda- legrar tilraunar, staðfestingar á tilgátu um miðpunkt sem þungir hlutir leita til, þó að hann lýsi ekki tilrauninni.24 Jafn- 23 Um himnana 296b 17-20. 24 Tilraunin var'væntanlega gerð með því að horfa samtímis á mis- munandi stöðum upp eftir falllínum hluta til fastastjarnanna. Þegar vit- að er að hvaða stjörnum hinar ýmsu línur beinast, er hægt að reikna út hvert homið er á milli þeirra og hvort þær skerast allar í sama punkti. í slíkri tilraun mundi svipuðum aðferðum vera beitt og við mælingar samtímamanna Aristótelesar á stærð jarðarinnar. Þótt Aristóteles hafi 16
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.