Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 60

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 60
SIÐFRÆÐIN OG MANNLIFIÐ______________________________________HUGUR stöddum". Þess eru vitaskuld fjölmörg dæmi að boð og bönn hafa myndast um fyrirbæri sem hefðin, studd af valdboði og fáfræði, hefur fest í sessi og eiga sér engar rætur í raunveru- legum mannlegum verðmætum. Þegar svo er standa þau mann- legum þroska fyrir þrifum og því ber að hafna þeim. Hið sér- kennilega við tilvistarsiðfræði Sartres er að hann sér vel hin óréttmætu hefðbundnu bönn en virðist ekki koma auga á þau bönn sem standa vörð um raunveruleg verðmæti og reglu- siðfræðin leggur áherslu á. Það er varla heldur nema von þar sem Sartre hafnar því að verðmæti hafi sjálfstætt gildi gagnvart vali mannsins. Samt sem áður heldur hann fram siðaboðum, gerir kröfur um heilindi og samkvæmni. En samkvæmnin hef- ur ekkert siðferðisgildi fremur en bönnin nema hún helgist af raunverulegum siðferðilegum verðmætum. Þannig gæti morð- ingi, til dæmis, verið fyllilega samkvæmur sjálfum sér þótt at- hafnir hans hafi ekkert siðferðisgildi. Ein og útaf fyrir sig hef- ur samkvæmnin fagurfræðilegt fremur en siðfræðilegt gildi. Tilvistarsinnar virðast oft missa sjónar á þessu mikilvæga atriði. í ljósi þessa kann það að þykja undarlegt að ég skuli fallast á þá hliðstæðu sem Sartre finnur á milli listar og siðferðis; væri ekki nær að benda á hvar skilur á milli þessa tvenns, t.d. í þeim tilgangi að sýna fram á að auðveldara sé að komast að skynsam- legum, rökstuddum niðurstöðum í siðfræði en í myndlist. Hér getur Sartre reyndar sjálfur komið til hjálpar, því að í seinni rökum sínum gegn ásökuninni um sjálfdæmishyggju setur hann fram ákveðna siðferðilega kröfu af ætt Kants: „En í rauninni á maður alltaf að spyrja sig, hvað myndi gerast ef allir höguðu sér eins og maður sjálfur?"10 Það blasir við að krafa af þessu tagi er alls óviðeigandi í málaralist, þótt hún virðist sjálfsögð í siðfræði. Því fer þó fjarri að hún sé eðlileg niðurstaða siðfræði Sartres. Henni er varpað þar inn á sjónarsviðið án nokkurrar réttlætingar annarrar en þeirrar sem einstaklingurinn ákvarðar með eigin vali. I vali sínu má einstaklingurinn ekki skírskota til neins nema frjálsrar ábyrgðar sjálfs sín; hann verður að standa 10 Sartre, samarít, bls. 8. Immanuel Kant, Grundlegung zur Metaphysik derSitten, (Riga 1785). 58
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.