Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 73

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 73
HUGUR_________________________________________VILHJÁLMUR ÁRNASON ingu sem hann kallar samræðusiðfræði (Diskursethik) og er meira í ætt við hefðbundna þroskasiðfræði. Habermas lætur sér ekki nægja að skýra þær lágmarksreglur sem nauðsynlegar eru til þess að frjálsar samræður geti átt sér stað, heldur dregur hann einnig fram þau félagslegu skilyrði og þann persónu- þroska sem hugmyndin um slíkar samræður krefst. Hugmynd Mills um óþvingaðar og jafnar samræður verður þannig í höndum Habermas að hugsjón sem kallar á réttlátt þjóðfélag og mynduga einstaklinga. Engin leið er til þess að gera hugsun Habermas um þetta efni viðunandi skil að þessu sinni en mig langar til að nefna nokkur meginatriði sem máli skipta í þessu viðfangi. Habermas bendir á að allar samræður manna eiga sér stað andspænis hefð. í langflestum tilvikum gerum við blátt áfram ráð fyrir sameiginlegum viðmiðunum sem gefa staðhæfingum okkar um rétt og rangt gildi. Það er ekki nema gildisdómar okkar eða siðaboð séu dregin í efa að á þau reynir og þá jafn- framt á okkur sjálf. Þegar siðferðilegur ágreiningur kemur upp getum við valið um fáeinar leiðir til að vinna úr honum. Við getum til dæmis neitað að ræða málið á þeirri forsendu að allir gildisdómar séu álitamál hvers og eins og því sé rökræða um þá til einskis. Við gætum líka gripið til ofbeldis og haft okkar málstað fram með yfirgangi. Þriðji kosturinn væri sá að ræða málið og reyna að leysa ágreininginn með rökum. Það er hægt að gera með að minnsta kosti tvennum hætti. Annars vegar með því að vísa í viðtekin eða hefðbundin gildi og undir- byggja málstað sinn með þeim, líta sem sé á hefðina sem eins konar kennivald sem ekki verði komist út fyrir. Sé hefðin dreg- in í efa má hins vegar gera réttmæti hefðbundinna gildisdóma og siðaboða að viðfangsefni og gangast þar með undir rétt- nefndar siðferðilegar rökræður. Þá eru menn reiðubúnir að verja athafnir sínar með rökum sem vísa til mannlegra verð- mæta og réttinda og leita samþykkis á grundvelli þeirra. Ein- ungis síðastnefndi kosturinn leyfir skynsemi mannsins að njóta sín til fulls, því þar leitast menn við að lúta engu valdi öðru en hinum bestu rökum. Eflaust þekkja allir af eigin raun hvernig svona samræður virka en ég ætla þó að nefna eitt ímyndað dæmi. í sumum 71
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.