Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 87

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 87
HUGUR________________________________________________PÁLL SKÚLASON hugsunarhátt og að endingu um heimspekina sjálfa, þá hugsun sem sífellt gerir ágreining. Heimspekingar gagnrýna stundum harkalega þá heimspeki, sem þeir hafa verið aldir upp við, og þá ekki aðeins einstök atriði, heldur grundvallaratriði í þeim hugsunarhætti og tjáningarmáta sem einkenna viðkomandi heimspeki. Þessi gagnrýni er stundum öfgafull og beinist ekki að tiltekinni heimspeki, heldur gegn allri fyrri tíma heimspeki og því haldið fram að hún hafi öll verið reist á sandi ellegar lent útí slíkum ófærum að annað hvort sé að endurreisa hana á nýjum grunni eða segja skilið við hana. En þá er jafnframt algengt að hinir róttæku heimspekingar finni hjá einhverjum heimspekingi eða hugsuði fyrri tíma vísi að þeirri endurreisn, sem þeir telja þörf, eða þá leið til að brjótast út úr viðjum heimspekihefðanna. Ef litið er á heimspekina eingöngu sem safn kenninga um heiminn, fræði um frumforsendur, eðli þekkingar o.s.frv., þá virðist þessi djúpstæði ágreiningur heimspekinga og marg- víslegar deilur þeirra um heimspekina sjálfa ekki til marks um annað en undirstöðuleysi þeirra fræða sem við heimspeki eru kennd. Ef á hinn bóginn er tekið tillit til þeirrar staðreyndar að heimspekin er margbrotin umræðu- og bókmenntahefð, þá blasir við að ágreiningurinn er sjálf lífæð heimspekilegra fræða (þó að stundum sé hann vissulega ekki merki um annað en ófrjóa stöðnun). Þetta verður ef til vill ljósari með einfaldri samlíkingu. Heimspekileg umræða hefur frá fyrstu tíð verið fólgin í því að gera greinarmun á ólíkum skoðunum, hugmyndum og rökum - með hliðstæðum hætti og málaralist gerir greinarmun á ólíkum litum og formum. Með svipuðum hætti og málaralistin ein- kennist af viðleitni til að brjóta upp hefðbundin form og lita- samstæður og móta nýtt samspil lita og forma, einkennist heim- spekin af viðleitni til að leysa upp viðtekin hugmynda-, skoð- ana- eða rökkerfi og móta nýtt samspil hugmynda, skoðana og raka. Á hinn bóginn greinir það heimspekilega umræðulist frá listgreinum á borð við málaralist, að markmiðið er í sjálfu sér ekki aðeins verkin sem sýna samspil hugmynda, skoðana eða raka, markmiðið er fremur að ná fram einingu í hugsunum manna um heiminn eða að fá nýja sýn á heiminn. Hin einstöku verk heimspekinganna eru þannig áfangar að því marki að ná 85
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.