Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 88

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 88
HUGMYND MÍN UM HEIMSPEKI_______________________________HUGUR fram því sem kallast „þekking", „sannleikur", „vísindi" eða að því marki að leysa hugsunina úr viðjum allrar hefðbundinnar speki, viðtekinna skoðana og „sanninda". Það er á þetta sem áðurnefnd setning eftir Nietzsche bendir: „Heimspekin á sér ekkert eðli: hún er ýmist vísindi eða list". Hún er vísindi þegar hún kemst að einsæjum niðurstöðum, styður skoðanir svo traustum rökum að þær hljóta að teljast sannar. Hún er list þegar hún fléttar saman á nýjan veg hugmyndir, skoðanir, rök og opnar hugsuninni leiðir út úr feni fordóma sinna. 5. Uppbyggileg oggagnrýnin heimspeki Hliðstætt við þetta er stundum gerður greinarmunur á uppbyggilegri heimspeki - heimspeki sem stefnir að því að byggja upp kenningar, vísindi, - og gagnrýninni heimspeki - heimspeki sem stefnir að því að afhjúpa undirstöðuleysi hugmynda, kenninga og vísinda. í árdaga heimspekinnar er Sókrates gjarnan nefndur sem fulltrúi gagnrýninnarheimspeki, en Platón sem fulltrúi uppbyggilegrar heimspeki. Málið er þó ekki svona einfalt. Með efasemdum sínum og látlausri gagnrýni stefndi Sókrates að því að byggja upp andlegt líf samborgara sinna, fá þá til að leita sannrar þekkingar. Með viðleitni sinni til að móta og byggja upp heilsteypt heimspekikerfi stefndi Platón að því að efla rökvísa gagnrýna hugsun og setti sjálfur fram róttækustu efasemdir um eigin kenningu. Þessi greinarmunur á gagnrýninni heimspeki og upp- byggilegri er því ekki til marks um það að til séu tvær ólíkar tegundir heimspeki, miklu fremur er hann til marks um tvö skaut eða póla heimspekilegrar hugsunar. Sama ávið um þá fullyrðingu að heimspekin sé ýmist vísindi eða list. í henni felst ekki annað en það að heimspekin geti átt vissa hluti sam- eiginlega með vísindum, aðra með listum (líkt og listir og vís- indi kunna að eiga sitthvað sameiginlegt sín á milli). En eftir stendur sú spurning hvort og þá hvernig unnt sé að finna eitthvað sem sé ótvírætt allri heimspeki sameiginlegt, viss einkenni, þversagnir eða vandamál sem sýni svo ekki verði um villst að heimspekin sé ákveðinn hugsunar- og umræðuháttur sem hafi gegnt, gegni eða ætti að gegna mikilvægu hlutverki í 86
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.