Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 8

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 8
ÞUNGIR ÞANKAR________________________________________________HUGUR andi dæmi: Hann rannsakaði himinhvelin gegnum sjónauka sinn, á meðan hinir aristótelísku prófessorar töldu slíkt athæfi fyrir neðan virðingu sína og kusu að ákveða það sitjandi í hæg- indastólum hvernig alheimurinn hlyti að vera. Hann reyndi kenningar sínar með því að láta hluti falla úr skakka turninum í Pisa og afsannaði þannig lýsingu Aristótelesar á falli hluta. Og hann mældi hröðun með því að láta kúlur velta niður skáflöt. Nú á dögum mundi enginn alvarlegur vísindasagnfræðingur lýsa upphafi vísindanna þannig. Að minnsta kosti vona ég að svo sé ekki. Hins vegar prýðir þessi úrelti söguskilningur iðu- lega inngangskafla kennslubóka í raunvísindum, og nær þannig til miklu fleiri, og hefur meiri áhrif, en nokkurt lærdómsrit í vísindasögu er líklegt til að gera. Sannleikskjaminn í þessari útgáfu af sögu vísindanna - því í henni er óneitanlega sannleikskjami - er svo smár að hann týnist að verulegu leyti í þoku falsana og rangfærslna. Mörgum þykir hún þó sennileg vegna þess hve lítið þeir vita um vísindasögu, og vegna hleypidóma þeirra um vísindi og heim- speki. I ýmsum atriðum er þessi saga raunar komin frá Galíleó sjálfum. Hann var fjarri því að segja hlutlaust frá sögu vísinda og var jafnvel enn duglegri sem áróðurs- og auglýsingamaður um eigið ágæti en sem vísindamaður. Vegna þessarar sögu- skoðunar hafa margir misst sjónar á framlagi Aristótelesar og annarra forngrískra snillinga til nútímavísinda.3 II Hreyfing og breyting - kinesis - heilluðu Grikki. Þegar Aristóteles fæddist, 384 árum f. Kr., höfðu grískir hugsuðir velt fyrir sér eðli hreyfingar og breytingar í ein 250 ár, og orðið talsvert ágengt. Við rannsóknir sínar beittu þeir gagn- rýninni hugsun af því tagi sem ævinlega hefur einkennt vísindi Gerald Massey hefur réttilega bent mér á að menn viðurkenna oft að Aristóteles hafi skoðað náttúruna af skarpskyggni og safnað um hana ýmsum nytsamlegum upplýsingum. En þetta þýðir ekki að Aristóteles hafi verið vísindamaður í nútímaskilningi, maður sem reyndi kenningar sínar með athugun eða prófaði þær með tilraunum. Þannig fordæma þeir hann sem staðreyndasafnara, en ekki sem eintóman vangaveltu- mann. í greininni andmæli ég báðum þessum skoðunum.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.