Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 65

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 65
HUGUR_________________________________________VILHJÁLMUR ÁRNASON fölsku vitundar sem það hefur um sjálft sig og aðstæður sínar, rísa upp gegn ríkjandi skipulagi og skapa nýjan heim. Það virðist vera ljóst að þetta viðhorf sneiði hjá þeim vandamálum sem hrjá tilvistarheimspekina og skapast óhjákvæmilega í því skarði verðmæta sem Guð skilur eftir sig í heimsmynd hennar.16 Hér er þvert á móti gengið út frá því að hlutlæg viðmiðun siðferðilegrar breytni sé fyrir hendi og að hægt sé að leiða mönnum hana fyrir sjónir á vísindalegan hátt. En mælikvarðinn er hlutlægur og vísindin áreiðanleg einmitt vegna þess að hinn „sögulegi útreikningur", eins og Marcuse orðar það, beinist að efnislegum aðstæðum, þ.e. að „tæknileg- um og efnahagslegum framförum" sem lagðar eru að jöfnu við „mannlegar framfarir", eins og frelsi og fullnægingu raun- verulegra þarfa. Líkt og hjá tilvistarstefnunni stangast þessi hugsjón marx- ismans á við siðferðilega hefð. Það eru sett fram boð um að breyta heiminum og frelsa mannkynið en siðferðileg bönn sem standa vörð um hefðbundin verðmæti eru sett til hliðar á meðan. Byltingarstarf skeytir ekki um eignarétt, helgi lífsins eða sjálfsákvörðunarrétt þjóða, enda standa slíkar reglur frem- ur vörð um afmarkaða stéttarhagsmuni en sammannleg verð- mæti að mati marxista. Þeirri ásökun er því oft beint gegn sið- fræði marxismans að þar helgi tilgangurinn tækin og allt sé leyfilegt í því skyni að koma framtíðarþjóðfélaginu á. Þessari gagnrýni er yfirleitt svarað á þann veg að það sé eitt einkenni borgaralegrar siðfræði að gera skarpan greinarmun tilgangs og tækja; þau séu álitin góð eða ill í sjálfu sér, einangruð frá sögulegri framvindu og mannlegu samlífi yfirleitt. í þessum anda skrifar Brynjólfur Bjarnason: „Frá sjónarmiði mannlegs samlífs er ekki hægt að gefa tækinu eða tilganginum sið- ferðisverðmæti hvoru út af fyrir sig. Það er enginn tilgangur til, sem ekki er jafnframt tæki því að í mannlegri framvindu er ekki hægt að miða við neitt lokatakmark."17 Siðfræði, sem leggur blátt bann við öllu ofbeldi, getur á sinn hátt átt þátt í því 16 Um þetta efni hef ég fjallað sérstaklega í greininni „Um Guð og góða siði", Orðið (1. tbl, 1985), bls. 39-41. 17 Brynjólfur Bjarnason, „Gott og illt," Forn og ný vandamál (Heims- kringla: Reykjavík, 1954), bls. 122-123n. 63
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.