Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 22

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 22
ÞUNGIR ÞANKAR________________________________________________HUGUR áfram að bifast þangað til að efnið umlykur miðjuna jafnt í allar áttir...33 Því má skjóta inn, að hér er Aristóteles ekki aðeins að útskýra hnattlögun jarðar, sem nú er skýrð dálítið öðruvísi, heldur skýrir hann einnig „þyngdarrof', sem er það ferli sem leitast við að fletja smám saman út ójöfnur á yfirborði jarðar, svo sem fjöll, og er talið vera mikilvægt í nútímajarðfræði, sérstaklega jarðmótunarfræði. Þyngdarrofslögmálið, eins og Aristóteles lýsir því, er enn í fullu gildi, en jarðfræðingar enduruppgötvuðu það á 18. öld. Við tökum eftir því að rök Aristótelesar um lögun jarðar lúta fyrst og fremst að því að skýra hvers vegna jörðin er hnöttótt, en ekki að því að leiða út með rökum að hún sé hnattlaga. Við vitum að jörðin er kúlulaga, eins og Aristóteles segir, aðallega: ...fyrir vitnisburð skynfæranna. Hvernig ættum við annars að skýra lögun tunglmyrkvans? ...Rönd skuggans er ævinlega sveigð; og vegna þess að það er skuggi jarðar sem gerir myrkvann, er það lögun hennar sem ræður lögun skuggans, og því hlýtur hún að vera kúla. Ennfremur sýnir stjörnuskoðun okkur það, að ekki einasta er jörðin hnöttur, heldur er hann ekki sérlega stór. Því að tiltölulega lítil breyting í stöðu okkar til norðurs eða suðurs veldur greinilegri breytingu á sjóndeild- arhringnum. Stjörnurnar beint fyrir ofan... breytast mikið, og aðrar stjörnur verða sýnilegar eftir því sem farið er norður eða suður. Meira að segja sjást stjörnur í Egyptalandi og við Kýpur sem alls ekki sjást á norðlægari slóðum; og stjörnur, sem aldrei hverfa niður fyrir sjóndeildarhringinn á norðurslóðum, rísa og setjastþar syðra.34 Hinn náttúrulegi óbifanleiki jarðar er einnig afleiðing af, og skýrður með, eðli jarðefnisins: Ef jörðin hreyfðist, hvort sem um væri að ræða hreyfingu um miðjuna eða færslu frá miðjunni, yrði það að vera þvinguð 33 Um himnana 297a8-10 og 297b6-13. 34 Um himnana 297b24-298a5. Hér segir Aristóteles ekki einungis frá eigin niðurstöðum heldur einnig frá niðurstöðum samtíma grískra stjarnfræðinga. „Stærðfræðingarnir hafa reiknað að ummáljarðarinnar sé 400.000 skeið [um það bil 16.000 kflómetrar]." (298al5-16) Við útreikninga sína gerðu þeir ráð fyrir að jörðin væri kúlulaga. 20
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.