Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 82

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 82
HUGMYND MÍN UM HEIMSPEKI__________________________________HUGUR Þessi skoðun á heimspekilegri afstöðu lítur fram hjá því sem mestu skiptir til skilnings á heimspeki. Höfuðeinkenni þessarar afstöðu er gagnrýnið viðhorftil veraldarinnar sem kemur fram í viðleitni til óendanlegrar yfirvegunar. Þetta gagnrýna við- horf er altækt í tvennum skilning: hvað sem er getur orðið við- fang þess og verkefnið er endalaus leit sanninda um heiminn og hugsun manna. Engri raunverulegri heimspeki tekst að leysa þetta verkefni af hendi í eitt skipti fyrir öll, því að altæk yfir- vegun, yfirvegun sem nær til allra sanninda er ekki á færi neins manns. Lokaspurningunni um mátt og takmarkanir mannlegrar hugsunar verður aldrei fyllilega svarað. Jafnframt er oft litið á heimspeki sem safn fróðleiks, þekkingar og visku sem eru felld í ákveðið kerfi, hún er heims- og lífsskoðun reist á víðtækri þekkingu og reynslu. Heimspeki í þessum skilningi sem rökstudd heimsskoðun var eitt sinn talin kerfi allra vísinda eða vísindalegrar þekkingar. Svo er tæpast lengur því að nú á dögum er fólki tamt að gera skarpan greinarmun á vísindum eða sérhæfðri þekkingu annars vegar og persónulegri trú og lífsskoðun hins vegar, og þá jafnframt að telja heimsskoðun sína ekki síður vera trúaratriði en þekk- ingaratriði. í daglegri umræðu rísa þó oft deilur um þetta (sbr. algengar umræður um þróunarkenninguna). Þannig hefur heimspeki í daglegu tali oft sömu eða nánast sömu merkingu og lífsskoðun, lífssýn eða hugmyndastefna sem menn aðhyllast af trúarlegum, pólitískum eða fræðilegum ástæðum eftir atvikum. Hlutverk heimspekinnar sem fræðigreinar hefur að sama skapi tekið breytingum. í stað þess að fella þekkingu manna og skoðanir í samfellt kerfi ákveðinnar heimsskoðunar, hefur heimspekin fremur fengið það hlutverk að rýna í einstakar mikilvægar hugmyndir og kenningar um heiminn og fást við tilteknar mótsagnir eða vandamál í því sambandi. Hér kemur að þriðja viðhorfinu til heimspekinnar, sem ég gat um. Heimspekin er fræði um hinstu rök og ástæður hlut- anna og skilning okkar á þeim. Hún er grundvallarfræði, fræði um mótsagnir og vandamál sem búa á bak við öll önnur fræði. Viðfangsefni heimspekinnar eru þá gjarnan talin ýmist þekk- ingarfræðileg (lúta að forsendum, eðli og takmörkunum mann- legrar þekkingar) eða frumspekileg (lúta að eðli og gerð veru- leikans sjálfs og stöðu manna í heiminum). 80
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.