Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 62

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 62
SIÐFRÆÐIN OG MANNLIFIP______________________________________HUGUR sem sífellt hljómar í Pétri Gaut, „vertu sjálfum þér sam- j kvæmur", yfir á stefnuna, að breyta heiminum. Sartre sann- færðist æ meir um það að hin siðferðilega krafa um að vera sannur maður væri eins konar tímaskekkja í þessum heimi eins og hann er; fyrsta verkefnið væri að skapa félagsleg skilyrði þess að fólk almennt gæti lifað mannsæmandi lífi.12 Sem marx- isti gæti Sartre tekið undir þá kröfu sem Dostojefskí lagði í munn múgsins í Karamazovbræðmm: „Gefðu okkur fyrst brauð og heimtaðu svo af okkur dygðugt lífemi."13 \ Þessi hugmynd gengur í gegnum skrif margra höfunda sem i kenna sig við marxisma og hafa tjáð sig um siðfræðileg efni.14 Megininntak hennar er að þar sem sagan sé saga stéttabaráttu þá i megi í aðalatriðum greina tvenns konar siðferði sem endur- spegli þau átök. Annars vegar borgaralegt siðferði sem sé liður í skoðanakerfi ríkjandi stéttar og miðist við að viðhalda óbreyttu ástandi og réttlæta það. Hins vegar séu siðferðishug- myndir þeirra sem rísa upp gegn þessu ástandi ofbeldis og kúg- unar í nafni hugsjónar um framtíð frelsis og bræðralags. Líkt i og siðfræði tilvistarstefnunnar má þessi hugmynd ekki byggja á siðfræðilögmálum eða hefðbundnum viðmiðunum um siðlega breytai. Það er bæði vegna þess að samkvæmt þessu viðhorfi er meginvandinn alls ekki siðferðilegs eðlis og vegna þess að ríkj- andi siðferði þjónar hagsmunum ráðandi stétta og tryggir stöðu ; þeirra í þjóðfélaginu. Samkvæmt þessu sjónarmiði á borgaralegt siðferði því mik- inn þátt í þeirri firringu mannsins frá möguleikum sínum sem 12 Sbr. orð Sartres (í enskri þýðingu): „It is necessary first for all men to be able to become men through improving the conditions of their existence if they are going to be able to formulate a universal ethics. [...] What matters first is the liberation of man." Hazel E. Barnes, An ExistentialistEthics (The University of Chicago Press: Chicago, 1978), bls. 30. 13 Fjodor Dostojefskf, „Kristur í Sevillu," Þorsteinn Gíslason þýddi, Sögur fráýmsum löndum (Reykjavík, 1932), bls. 103. 14 Sjá t.d. Herbert Marcuse, „Freedom and the Historical Imperative," Studiesin CúticalPhilosophy (Beacon Press: Boston, 1973), bls. 209- 223, og Maurice Merleau-Ponty, Humanism and Terror (Beacon Press: Boston, 1969), sérstaklega bls. 101-148. Sjá einnig Steven Lukes, Marxism andMorality (Oxford University Press: Oxford, 1987). 60
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.