Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 30

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 30
ÞUNGIR ÞANKAR________________________________________________HUGUR sjónarmiði aflfræðinnar. Aristóteles sameinaði lögmál um náttúrulega hreyfingu og þyngd, en Newton greindi þau í tregðulögmálið annars vegar og þyngdarlögmálið - lögmálið um einn á móti fjarlægð í öðru veldi - hins vegar, og hafði sú skipting ómetanlegt skýringargildi. Newton sýndi greinilega að hreyfingarnar sem Aristóteles taldi náttúrulegar falla í raun undir hreyfifræði. Af leiftrandi snilld mótaði Newton hug- myndina um allsherjaraðdráttarafl sem hann notaði síðan til að fella hreyfingar himintunglanna undir sömu lögmál og hreyf- ingu jarðneskra hluta. Newton hóf sig yfir hin sterku áhrif hugmyndar, sem ættuð var frá Aristótelesi, að orsök hreyfing- ar verði að snerta hlutinn sem hreyfist, og gerði ráð fyrir því sem aðrirkusu að kalla „fjarhrif'. Með Newton var aflfræði Aristótelesar jörðuð og önnur kerfi, sem voru undir sterkum áhrifum hennar, eins og „hvirflakerfi" Descartes, særð til ólífis. Eftir hina Newtónsku byltingu er auðvelt að gleyma því að aflfræði Newtons sótti margt til Aristótelesar. En Newton fetaði í fótspor Aristótelesar í því að smíða kenningu sem gerði ráð fyrir tvenns konar hreyfingu, náttúru- legri og þvingaðri, þótt Newton neitaði að hann gerði þann greinarmun. Hugmyndin um þyngdaraflið er einnig í aðal- atriðum frá Aristótelesi fengin, þó ekki hugmyndin um al- heimsaðdráttarafl. í stuttu máli eru grunnhugtók aflfræðinnar, og sjálf hugmyndin að náttúruspeki, fyrst og fremst frá Aristó- telesi. En vandinn er sá, að eftir á virðast þessir hlutir svo sjálf- sagðir og augljósir að þeir verða nánast ósýnilegir. Og jafnvel vísindamenn á borð við Galíleó og Newton koma ekki auga á að þær hugmyndir sem þeir byggja á hefðu aldrei orðið til nema fyrir mikla snilld og gríðarlegt átak frumherja vísindanna. Auðvitað var aflfræði Aristótelesar algjörlega út í hött í mörgum greinum, eins og Galíleó, Newton og margir aðrir nútímavísindamenn sýndu með skýrum hætti. En þetta var ekki því að kenna að aðferðafræði grískra náttúruspekinga yfirleitt, eða Aristótelesar sérstaklega, væri vangaveltukennd. Eins og ég hef reynt að sýna, var Aristóteles allt annað en vangaveltu- maður í hægindastól. Við höfum séð að Aristóteles studdist við ýmis konar til- raunir í vísindalegum rökfærslum sínum: Hér að framan voru 28
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.