Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 124

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 124
RITDÓMAR________________________________________________HUGUR RA sker sig að vísu úr íþessum fjögurra rita flokki. En RÞ, SVog HF eru að mörgu leyti samstofna, eins og þrjú guðspjallanna, og því eðlilegt að huga strax að samkennum þeirra, hvað varðar efnistök og efnisval. Þrennt blasir þá við: Það fyrsta er hin þekkingarfræðilega slagsíða. í öllum þremur ritum stiklar höfundur á sömu staksteinunum: fyrst kenningum Platóns og Aristótelesar um eðli þekkingar, síðan aðferð Descartes, þá hugmyndum Humes (einkum orsakakenningunni), skyn- og hugkvíum Kants, pósitív- ismanum og að lokum afsönnunarhyggju Poppers. Kalla má undir hælinn lagt hvaða minni spámenn fá að fljóta með í það og það skiptið. En öllu efninu er skipað í stefnu við þennan þekkingarfræðilega burðarás og verð- ur að lúta lögmálum hans. Vitaskuld hefur þetta í för með sér sífelldar endurtekningar milli bóka; en þær eru þó síður tilfinnanlegar en ella þar sem ritunum er ætlað að höfða til ólíkra nemendahópa. Að hinu er meira mein hvað höfundur er lengi að „koma sér að efninu" í SV og HF vegna hinnar löngu nótar sem hann þykist verða að draga að því. Þannig dvelst honum svo við þekkingarfræðina í SVað bókin ber vart nafn með rentu. Það er ekki fyrr en á blaðsíðu 48 (af 81) sem hinn raunverulegi sið- fræðihluti hefst, með umfjöllun um greinarmun staðreynda- og gildisdóma; en af öllu jöfnu hefði ég talið hana eðlilegan inngang að slíkri bók. I HF verður honum einnig helsti seint um að drepa á sérvandamál þeirra fræða eða ekki fyrr en á blaðsíðu 103 af 154. Þekkingarfræði er alls góðs makleg en það er tæpast ástæða til að leggjast á hana eins og dreki á gull og hreyfa sig ekki úr stað nema með eftirgangsmunum! Síst þykir mér skapraunarminna þegar höfundur reynir að flokka alla heimspeki og „menningarstrauma" í Evrópu eftir tveimur þekkingar- fræðilegum viðhorfum sem hann kennir við „natúralisma" og „transcend- entialisma" („skynsemishyggju"; SV 10, 13 og áfram). Að vfsu er ekki fullljóst hvemig skiptingunni er háttað en helst svo að sjá að „natúralismi" sé eitthvert samheiti yfir raunhyggju, vélhyggju, siðferðilega afstæðis- hyggju og gott ef ekki efnishyggju; „transcendentalisminn" yfir rökhyggju, tilgangshyggju, siðferðilega skynsemishyggju og frumspekilega tví- hyggju. Þó kemur m.a. í ljós (SV, 32) að Kant fyllir fyrri flokkinn. (Þú líka, bróðir minn Brútus!) Slfk hugmyndafræðileg einföídun kann að vera til hægðarauka á stundum en ég fullyrði að hér er hún ekki til skilnings- auka fyrir lesandann. Annað höfuðeinkenni á efnistökum höfundar mætti kalla samansóps- aðferð. Hann greinir venjulega frá persðnu, fremur en vandamáli, stefnu fremur en þema; og rekur sig samviskusamlega á milli þeirra í tímaröð. Þannig sópar hann upp miklu efni en lætur lesandanum að mestu eftir að einfalda og bera saman - skapa sér heillega mynd - ef frá er talinn dilka- drátturinn hér að ofan. Skilji lesandinn einstaka hluta þá skilur hann um leið heildina, virðist vera meginviðhorf höfundarins. Þriðja einkennið er óljós afstaða sógumanns gagnvart viðfangsefninu. Það er naumast á færi byrjenda að átta sig á hvenær um er að ræða óbrotna endursögn og hvenær persónulega túlkun höfundar: hvort hann sest við fótskör heimspekinganna eða á dómstól yfir þeim. Þessu veldur m.a. sá sérstæði kækur að nota ekki viðtengingarhátt m. í óbeinni ræðu heldur framsöguhátt eins og um stoðreyndir. Þannig hyllist ég til að skilja 122
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.