Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 110

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 110
HEIMURINN EINS OG HANN ER___________________________________HUGUR grípa í vanda til hugmyndar um fullkomlega einfalda eiginleika eða agnir. Þar á ofan telja flestir heimspekingar - jafnvel þeir sem hliðra sér hjá því að hugsa um heiminn eins og hann mætti greina í frumeiningar á aðeins einn veg - að merkingar greinist með aðeins einum hætti, og kyngja þar með þeirri algildistrú sem dylst í fastheldni við greinarmuninn á rökhæfingum og raunhæfingum.3 unum, þá sýna þærokkur staðreyndirnar með svipuðum hætti og venjuleg líkön gera. I setningum eru það orð en ekki leikfangabflar eða lýsispillur sem eru nöfn á ákveðnum hlutum. Og þegar þessi orð eru í setningum sem hafa ákveðna gerð (rétt eins og leikfangabflar eru stað- settir með ákveðnum hætti), sýna setningarnar okkur ákveðnar kring- umstæður. Það er rétt að setningarnar líkjast ekki kringumstæðunum, en við lesum þær sem líkön eða myndir af kringumstæðum. Þetta var grunnhugmyndin í myndakenningunni um tungumálið. En í Tractatus er einnig staðhæft að allar setningar séu á endanum greinan- legar í grunnsetningar. Og svo virðist sem staðhæft sé að heimurinn greinist í grunnstaðreyndir sem grunnsetningarnar svari til. Því virðist haldið fram að grunnsetningar (hvort heldur sannar eða ósannar) geti ekki verið líkön eða myndir af staðreyndum nema nöfnin sem þær samanstanda af nefni einfalda og óbreytanlega hluti eða agnir. (Þessir hlutir eru undirstaða heimsins því að þeir eru alltaf óbreyttir þótt stað- reyndir heimsins séu ekki alltaf hinar sömu; það hvernig þessir hlutir hanga saman ákvarðar það hverjar staðreyndir heimsins eru.) Það má líta á þetta tal um grunnsetningar, grunnstaðreyndir og einfaldar agnir sem nánari greinargerð fyrir því hvernig setningar geti verið lflcön eða myndir af staðreyndum og þannig telja það vera hluta af myndakenn- ingunni. 3 Þeir sem trúa á þennan greinarmun reyna oft að marka hann þannig að rökhæfingar séu sannar í krafti merkingar og óháð staðreyndum um heiminn, en það velti á staðreyndum hvort raunhæfingar séu sannar. Setningin „allir piparsveinar eru ókvæntir" er rökhæfing því að hún er sönn í krafti þess að „piparsveinn" merkir hið sama og „ókvæntur karlmaður"; það að vera ókvæntur er hluti af merkingu orðins „pipar- sveinn". Setningin „allir Seltirningar eiga skó" er hins vegar raun- hæfing; ef hún er sönn er það vegna einhverrar staðreyndar um heim- inn en ekki í krafti þess að það að eiga skó sé hluti af merkingu orðsins „Seltirningur". Það að eiga skó er greinilega ekki hluti af merkingu orðsins „Seltirningur"! Frægasti málflutningur þess efnis að skýr greinarmunur hafi ekki verið (og verði ekki) gerður á rökhæfmgum og raunhæfingum er málflutn- ingur Williards Van Orman Quine (f.1908) í „Two Dogmas of Empir- icism" Philosophical Review Vol. 21 (1951) sem heitir „Tvær kreddur í kenningum raunhyggjumanna" í íslenskri þýðingu Þorsteins Hilmarssonar. Hvað Goodman hefur að segja um þetta efni má m.a. sjá í grein hans „On Likeness of Meaning" Anaiasys Vol. 10 (1949). 108
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.