Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 114

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 114
HEIMURINN EINS OG HANN ER_______________________________HUGUR Við þurfum ekki að leiða hugann nema augnablik að hvers- dagslegum hugmyndum okkar um myndir til að sjá að þessi leið er vænleg. Því við eigum auðvelt með að raða myndum gróflega eftir raunsæi þeirra. Raunsæjasta myndin er sú sem er líkust ljósmynd í litum; og myndir verða æ óraunsærri, skáld- legri eða óhlutstæðari, eftir því sem þær víkja meira frá þessu viðmiði. Sá sem sér heiminn best fyrir sér og nær nákvæmustu myndinni af honum eins og hann er, er sá sem hermir eftir myndavél. Þetta er algeng og einföld skoðun sem þykir sjálfsögð. En í heimspeki eins og alls staðar annars staðar fylgir oft böggull skammrifi - og með þessari sjálfsögðu skoðun mælir allt nema það að hún er, að ég held, alröng. Ef ég tek ljósmynd af manni sem snýr fótunum að mér, kunna fæturnir að koma út jafnstórir búknum. Er það svona sem ég venjulega og réttilega sé manninn fyrir mér? Ef svo er, hvers vegna köllum við þá slíka ljósmynd afbakaða? Ef svo er ekki, þá get ég ekki lengur haldið því fram að ljósmynd sé mælikvarðinn á nákvæmni mynda. í reynd vekur þessi „afbakaða" ljósmynd athygli okkar á atriði sem okkur hafði sést yfir: Með sama hætti og hún greinist frá hinni venjulegu „raunsæju" mynd, leiðir hún einmitt í ljós nýjar staðreyndir og möguleika sem sjónreynsla býr yfir. En „afbakaða" ljósmyndin er fremur ómerkilegt dæmi um nokkuð sem er miklu almennara og mikilvægara. „Afbökunin" í ljósmyndinni er sambærileg við afbökun nýrra og framandi stflbrigða í málaralist. Hvaða andlitsmynd er trúust manninum - sú eftir Holbein, sú eftir Manet, sú eftir Sharaku, sú eftir Diirer, sú eftir Cézanne, eða sú eftir Picasso? Sérhvert tilbrigði í málaralist svarar til tilbrigðis í sjónreynslu manna; hvert þeirra velur og hafnar fyrir sig og leggur sínar áherslur; hvert þeirra hefur sitt skáldskaparmál. Og við þurfum ekki annað en að horfa stíft á myndir slíkra listamanna til þess að fara að sjá heiminn fyrir okkur að einhverju leyti á sama hátt. Því sjón er íþrótt: hvernig hún er stunduð fer eftir því hvaða þjálfun maður hefur að baki. Ég minnist þess að J. B. Neumann sagði að eitt sinn þegar hann af hendingu sá andlit fólks í bíó í bjarmanum af tjaldinu hafi honum orðið ljóst í fyrsta sinn hvernig afrískur myndskeri sæi andlit. Þær myndir sem við álítum raunsæjastar eru einungis myndir af því tagi sem flest 112
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.