Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 34

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 34
VERUFRÆPI_________________________;___________________________HUGUR Verufræðingar hafa þó sett fram fleiri flokkunarkerfi en þetta. Til dæmis hafa ýmsir þeirra flokkað hluti í sértæka og hlutstæða. Ef við nú notum greinarmun sértækra hluta og hlut- stæðra auk þess tvenns konar greinarmunar sem fyrr er nefnd- ur, þá getum við skipt öllu sem er í átta flokka.2 Og þar sem það er hin besta skemmtun að velta þessum flokkum fyrir sér skulum við líta á mynd af þeim öllum saman. Ég veit ekki til þess að neinn hafi sett fram viðhlítandi skilgreiningu á þessum átta flokkum, en það má lýsa kennimörkum þeirra með því að útskýra þann þrenns konar greinarmun sem þeim liggur til grundvallar. Lítum þá fyrst á greinarmun einstaklinga og fjölstæða. Hann er sá helstur að hver fjölstæða getur búið í mörgum hlutum (bæði einstakl- ingum og fjölstæðum). Þannig getur t.d. eiginleikinn „að vera frægur" búið í mörgum einstaklingum (og í mörgum fjölstæðum því bæði ein- staklingar og eiginleikar geta verið frægir). Nú er þetta auð vitað engin skilgreining, því hér er engan veginn útskýrt hvað felst íþví að búa íí þessum skilningi; það eru þó þessi vensl sem öllu varðar að skilja ef skýra á greinarmun og tengsl eiginleika og fjölstæða. En ég er reyndar ekki viss um að þau verði skýrð með til- vísun til neins einfaldara. Það varpar kannski einhverju ljósi á þessi vensl að geta þess að þegar við spyrjum um einhverja tvo hluti hvað þeir eiga sameiginlegt, þá erum við að spyrja um hvaða fjölstæður búa í þeim báðum og spurn- ingunni verður ekki svarað með öðru en að nefna fjölstæðu. Ef við t.d. spyrjum hvað Jón Páll og Skalla-Grímur eiga sameiginlegt, þá er svarið (eða a.m.k. eitt svar); „Þeir eiga það sameiginlegt að vera sterkir." Það sem þeir eiga sameiginlegt er sem sagt fjölstæðan „að vera sterkur." í ljósi þessa getum við reynt að skilgreina fjölstæðu sem það sem margir hlutir geta átt sameiginlegt. Snúum okkur nú að greinarmun tímanlegra hluta og eilífra. Hann er sá helstur að tímanlegir hlutir geta breyst en eilífir ekki. Um þetta mætti segja margt en í staðinn skulum við snúa okkur beint að síðasta veru- fræðiparinu: Sértækum hlutum og hlutstæðum. Eitt helsta kennimark sértækra hluta er það að skynsemin getur, af eigin rammleik, höndlað allt eðli þeirra. Þeir eru, ef svo má segja, gagnsæir hugsuninni. En það eru hlutstæðir hlutir aftur á móti ekki. Þetta er kannski ekki vel skýrt en einfaldast er að útskýra þetta gagnsæi með því að benda á mun stærðfræði og náttúrufræði. Stærðfræðin fjallar um sértæka hluti og stærðfræðingar beita hugsuninni einni við rannsóknir sínar en náttúrufræðin fjallar (a.m.k. að hluta til) um hlutstæða hluti og verður því að styðjast við athuganir og tilraunir. 32
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.