Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 16

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 16
ÞUNGIR ÞANKAR___________________________________________HUGUR [SJumir hafa ætlað hinum ýmsu tegundum hluta ákveðna og dularfulla eiginleika, sem eiga að ráða hegðun hlutanna á einhvern óþekktan hátt. Þetta er meginatriði í hugmyndum þeirra, sem kenna sig við Arístóteles og hans skóla. Þeir halda því fram að framgangur hlutar stafi af sérstakri náttúru hans. En þeir segja ekkert um hvaðan hlutirnir öðlast þessar náttúrur, og þess vegna segja þeir ekkert af viti.19 Cotes teflir fram sem andstæðum þessum boðberum dular- fullra afla, og hinum sem „kunna skil á tilraunaheimspeki", nefnilega fylgismönnum Newtons: Sannarlega leiða þeir orsakir allra fyrirbæra af einföldustu frumsetningum, en viðurkenna heldur ekki neina þá frum- setningu sem stenst ekki athugun. Þeir setja ekki fram tilgátur, eða fella neitt að náttúmspeki sinni, sem ekki má efast og deila um. Aðferð þeirra er þannig tvíþætt: samantekt [synthesis] og sundurgreining [analysis]. Þeir nota tiltekin fyrirbæri til að álykta með sundurgreiningu um þá krafta sem eru að verki í náttúrunni og um hin einfaldari lögmál sem þeim fylgja; síðan geta þeir sýnt fram á samsetningu alls annars með samantekt.20 Fordæming Cotes á aðferð Aristótelinga - sem Galíleó hefði eins getað skrifað - á vafalaust við um marga aristótelíska nátt- úruspekinga 16. og 17. aldar. En hún á alls ekki við um Aristó- teles sjálfan. Til að mynda álítur Aristóteles ekki að náttúrur frum- efnanna séu dularfullir eiginleikar þeirra, heldur tilhneigingar til hreyfingar og stöðvunar sem frumefnin sýna greinilega og undantekningalaust. Þessar tilhneigingar eru því eðlilega aðal- atriði í aflfræði hans. Þetta er ekki annað en það sem efna- fræðingar gera, þegar þeir skrá eðliseiginleika efna og efna- sambanda í fræðum sínum, eða Newton gerir í fyrsta lögmáli sínu, sem segir í rauninni að allir efnislegir hlutir hafi náttúru í skilningi Aristótelesar: Sérhver hlutur er kyrr eða á jafnri hreyfingu eftir beinni línu, nema utanaðkomandi kraftar knýi 19 Þýtt úr bókinniS/'r Isaac Newton's Mathematical Principles ofNatural Philosophy and his System of the Worid, sem Andrew Motte þýddi (1729) úr latínu á ensku og Florian Cajori ritstýrði (University of California Press: Berkeley og Los Angeles, 1962), bls. xx. 20 Ibid., xx-xxi. 14
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.