Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 105

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 105
HUGUR___________________________________BRYNJÓLFUR SVEINSSON sjálfur því til, að þessi gagnrýni sé hæpin, því að það sé rangt að öll orð sem notuð eru í breyttri merkingu séu óljós, nema líkingarnar séu langsóttar og ekki fengnar úr daglegu máli þeirra sem vel eru máli farnir. En í óllum öðrum tilvikum er langt frá því að þær geri málið óljóst og myrkt, heldur skýra þær og prýða ræðuna sem mest má. Og sjálfur Cicero1 segir að viðeigandi myndbreytt líkingamál varpi ljósi á mál manna. Ennfremur er ljóst að myndhverf merking orðsins „diss- erere" er ekki uppfinning Ramusar, heldur var hún viðhöfð af þeim ræðumanni sem snjallastur hefur verið. Því að sjálfur Cicero útmálar þessa list bæði í De orafore og í De topicis út frá orðinu „disserere". Og þess vegna taldi Ramus að sér mætti fyrirgefast ef hann færi að dæmi Tulliusar, Boethiusar2, Quintilianusar3 og annarra meistara latneskrar tungu og kysi að nota orðið „disserere" frekar en fylgja hinum rangsnúna og barbaríska hætti skólaspekinga. En ef einhver skyldi hræðast svo líkingamál, þá leyfist honum fyrir okkar leyti að nota í staðinn orðasambandið 'að nota skynsemina vel', úr því að jafnvel Platón sjálfur er heimild fyrir því, en í Alkibíadesi öðrum útskýrir hann to dialegesþai sem to logo kresþai, þ.e. „disserere" sem 'að beita skynseminni'. „Forma", almennt kölluð „differentia", er leidd af tilgang- inum. Því að sá er endanlegur tilgangur og æðsta hnoss rök- ræðulistarinnar að hún geri iðkanda sinn hæfan til réttrar og viðeigandi beitingar skynseminnar. Allt, hvert og eitt, sem mun verða fjallað um eftir því sem á líður, á að stuðla að þessu, og ef það gerir það ekki, ber að hafna því og gera það brott- rækt úr rökfræðinni sem aðskotadýr. Marcus Tullius Cicero (103-47 f. Kr.) var mesti ræðusnillingur Rómar. Hann lagði einnig stund á heimspeki og ritaði m.a. verk um efahyggju (Academica) [þýð.]. Ancius Manlius Boethius (480-525) var rómverskur heimspekingur. Þekktasta rit hans er Um huggun heimspekinnar (De consolatione philosophiæ) [þýð.]. Marcus Fabius Quintilianus (30/40-100) var rómverskur mælsku- kennari. Hann skrifaði Kennslubók í mælskulist (Institutio oratoria) [þýð.]. 103
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.