Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 63

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 63
HUGUR_____________________________________VILHJÁLMUR ÁRNASON einkennir auðvaldsþjóðfélög. Marxistar eru því eins og existensíalistar tortryggnir á alla reglusiðfræði sem heldur fram grundvallarréttindum allra manna til lífs, frelsis og eigna. Þeir benda á hversu auðveldlega slík formleg réttindi sam- rýmist firringu og arðráni auðvaldsskipulagsins og standi raun- ar vörð um það. Að þeirra mati verður því fremur að einbeita sér að því að skapa öllum efnisleg skilyrði til þess að lifa skap- andi lífi. En gagnstætt siðfræði tilvistarstefnunnar er hér geng- ið útfrá því að hægt sé að finna hlutlæg, skynsamleg viðmið sem „siðfræði byltingarinnar" getur haft að leiðarljósi. Þannig skrifar t.d. Herbert Marcuse: Siðfræði byltingarinnar felur þannig í sér átök tvenns konar sögu- legs réttar. Annars vegar, réttur þess sem er, hins ríkjandi skipulags, en undir því er líf og jafnvel einnig hamingja einstaklinganna komin. Hins vegar er um að ræða rétt þess sem gæti orðið og ætti etv. að verða, þar eð með því væri unnt að draga úr þjáningu, þrældómi og ranglæti. Þá verður jafnan að gera ráð fyrir því að hægt sé að sýna framá þennan valkost sem raunhæfan möguleika. Þar verður að koma til skynsamleg viðmiðun. í framhaldi af þessu getum við bætt því við, að slík viðmiðun verður að vera mælikvarði sögunnar. Hér er því um að ræða einskonar „sögulegan útreikning". Möguleikar þjóðfélags framtíðarinnar yrðu reiknaðir út og bornir saman við möguleika núverandi þjóðfélags, þá með tilliti til mannlegra framfara, þ.e.a.s. tæknilegra og efnahagslegra framfara sem nýttar eru í þágu aukins frelsis og meiri hamingju einstaklinganna.15 Hugmyndin um þjóðfélag framtíðarinnar, sem er hið stefnumarkandi viðmið þessa viðhorfs, gengur útfrá tilteknum forsendum um möguleika mannsins sem í eðli sínu er frjáls, skapandi vera. Við núverandi ástand nær hann ekki að nýta þessa möguleika sína vegna þess að mannleg starfsemi er drepin í dróma félagslegs ranglætis og ómannlegrar vinnu. Framtíðar- þjóðfélagið er afturámóti sá vettvangur frelsis og jafnréttis þar sem möguleikar mannsins nýtast til fulls. Undir þessu sjónarhorni séð helst hugsun Marxs í hendur við þá hefð þroskasiðfræðinnar sem lítur á það sem markmið siðferðilegs lífs að möguleikar manneskjunnar geti orðið að 15 Marcuse, „Siðfræði og bylting," Arthúr Björgvin Bollason og Friðrik Haukur Hallsson þýddu, Tímarít Máls og menningar (34. árg., 2. hefti, 1973), bls. 127. 61
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.