Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 126

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 126
RITDÓMAR________________________________________________HUGUR bls. 24 verður ekki betur séð en að merking sé ævinlega hugtak er hafi bæði inntak og umtak; og sé umtakið hlutur. I framhaldinu verður grautar- gerðin algjör og staðhæft jöfnum höndum: „Merking orðs heitir öðru nafni inntak' (41); og „Merking ákveður umtak þeirra hluta sem sem hún vísar til" (44). Hvað er hér Sinn og hvað Bedeutung og hvað vísar til hvers? Ég er hræddur um að Frege snéri sér við í gröfinni ef hann læsi þetta! Hann þarf þó altént ekki að vera hræddur um að rekast á sitt eigið nafn f þessu ritum, svo furðulegt sem það má virðast þegar þekkingar- og rökfræði eru á dagskrá. En í RA hefði höfundur mátt vera ögn trúrri sinni eigin reglu um að nauðsynlegt sé að gera sér grein fyrir „nákvæmri merkingu" þeirra orða sem maður notar í ræðu og riti (44). Það sakar a.m.k. aldrei að vera samkvæmur sjálfum sér. Ruglandinni í RA verður að meta höfundi til glapa enda ekkert sambærilegt að finna í hinum ritunum. Það örlar víða á ónákvæmni eða hálfsannleUc sem villt getur um fyrir óreyndum lesanda. Örfá dæmi verða að nægja. Berum fyrst niður á bls. 58 í RÞ: Samkvæmt því orðalagi, sem Kant innleiddi, þá er fyrra sviðið [tengsl hugmynda skv. Hume] fólgið í rökhæfingum a priori, en hið seinna [tengsl staðreynda] í raunhæfingum a posteriori. Kant braut upp á því nýmæli, að til væru raunhæfingar a priori. Þetta táknar, að samkvæmt kenningu Kants eru til fullyrðingar sem fullyrða eitthvað um heiminn, en eru jafnframt röklegar, af sama tagi og fullyrðingar í stærðfræði. Látum nú vera þótt lesandinn viti ekki af því fremur en kálfur af krossmarki hvað „a priori" og „a posteriori" merkir. (Hví ekki „fyrirfram og eftirá satt?") Hitt er viðsjárverðara að höfundur skuli skilgreina raunhæfingar svo fyrir hönd Kants að þær „fullyrði eitthvað um heiminn" en segja fyrirfram sannindi „rökleg". „Röklegur" hlýtur að þýða eitthvað annað í huga Arnórs en viðtekið er. Á bls. 60 í sömu bók stendur: „Pósitfvistar tóku og mið af Kant með því að líta svo á, að rökhugsun væri snar þáttur vísinda." Hér er seilst um hurð til loku í hugmyndasögunni. Pósitívistarnir höfnuðu einmitt sálarhyggju Kants um hin stærðfræðilegu sannindi og litu á þau sem fyrirfram sannar rökhæfingar, að dæmi Freges. Þögnin um nafn hans er jafn kaldranaleg sem fyrr. Descartes fær langt í frá jafn dapurlega afgreiðslu. Þó er heldur snaut- leg lýsingin á verufræðisönnun hans: „ ...úr því að hægt er að sýna fram á eiginleika hinnar fullkomnu veru, þá hlýtur hún einnig að vera til. " (RÞ, 53) Ekki getur höfundur heldur þeirrar margræddu mótbáru gegn aðferða- fræði Descartes að hann geri sig sekan um „hrínga-vitleysuna" að nota skýra og greinilega' hugmynd sína um Guð til að sanna tilvist hans - og síðan þá tilvist til að sanna að aðrar skýrar og greinilegar hugmyndir sínar séu áreiðanlegar. Höfundi verða einkar mislagðar hendur þegar orð ber að siðfræði. Er það því kynlegra sem hann hefur tekið saman prýðilegt hefti um slfkt efni (Siðfræði handa heilbrigðisstétíum)Þannig láist honum t.d. að gera greinarmun á gildisdómum og siðaboðum þegar hann útlistar kenningu 124
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.