Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 116

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 116
HEIMURINN EINS OG HANN ER___________________________________HUGUR það sem við köllum sanna lýsingu á heiminum okkur óafbakaða myndaf honum? Allir stagast á þeirri staðhæfingu Tarskis7 að „það rignir" sé sönn ef og aðeins ef það rignir og eins þeim ummælum hans (sem ég tel röng - en það er ekki til umræðu hér) að með því að fallast á þessa kennisetningu sé verið að fallast á samsvörunar- kenningu um sannleikann.8 Þessi framsetning málsins ýtir Alfred Tarski (1902-1983). Pólskur rökfræðingur og stærðfræðingur. Frægur fyrir verk sfn um undirstöður stærðfræðinnar og merkingar- fræði. Eitt af markmiðum hans í merkingarfræði var að setja fram formlega skilgreiningu á orðinu „sönn setning". Meginritgerð hans um þetta efni var fyrst flutt á pólsku árið 1931. Þýsk þýðing var birt árið 1936 undir heitinu „Der Wahrheitsbegriff in den formalisierten Sprachen". Ekki þarf að taka afstöðu til þessarar fullyrðingar Goodmans þótt á það sé fallist að kenning Tarskis sé af öðru tagi en samsvörunarkenningin. I báðum tilfellum er leitast við að svara því hvað það merkir að segja að setning eða yrðing sé sönn. Samkvæmt samsvörunarkenningunni merkir það að ákveðin samsvörun sé milli setningarinnar og einhvers í hinum ytri heimi. Það virðist eðlilegt að segja að samsvörunin sé milli setningar og staðreyndar. Þá er það kjarninn í samsvörunarkenningu að staðreyndir hafa innri gerð óháð því hvort mögulegt er að koma orðum að þeim; samsvörunin er milli einhvers sem er nauðsynlega bundið við tungumál og einhvers sem er fullkomlega óháð tungumáli. Samsvörun- arkenningin gefur eitt svar við því hvað um er að vera í öllum þeim tilfellum þar sem setningar eru sannar; það er um að ræða ákveðna samsvörun. Skilgreining Tarskis er ekki af þessu tagi og er að því leytí frábrugðin flestum skilgreiningum. Hugmynd Tarskis er að skilgreina „sönn setning" með tilvísun til ákveðins tungumáls; markmiðið er að skilgreina sönn-fyrir-T þar sem T er eitthvert tungumál. Öfugt við samsvörunarkenninguna felst svarið ekki í almennri greinargerð fyrir því hvað sönn-fyrir-T merkir; þess í stað felst skilgreiningin í því að gefa sannkjörin fyrir hverja einustu setningu í T (eða tilgreina ein- hverja leið til að gefa þessi sannkjör). Til einföldunar getum við gert ráð fyrir að við Islendingar viljum skilgreina hvað satt-fyrir-ensku merkir. Þetta gerum við með því að koma fram með setningar á forminu 's'ersönn-fyrir-ensku efog aðeinsefpþar sem 's' er setning á ensku og 'p' er setning á íslensku. Skilgreiningu okkar er ekki lokið (ef svo má að orði komast) fyrr en við höfum komið fram með setningu á þessu formi fyrir hverja einustu ensku setningu 's' (eða fundið kerfisbundna leið til að koma fram með setningar á þessu formi). Skilgreiningin er langur listi og leiðarvísir til að bæta við listann öllum hugsanlegum enskum setningum. Þannig er ^Jtis raining" er sönn-fyrir-ensku efog aðeins efþað rignir aðeins hluti af skilgrein- ingunni. 114
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.