Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 19

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 19
HUGUR______________________________________MIKAEL M. KARLSSON framt bendir almenn reynsla til þess að andrúmsloftið, og himingeimurinn, myndi hvel um jörðina, þannig að miðja jarðar virðist vera miðja alheimsins.25 Föst efni, sem ekki er haldið uppi, vökvar og jafnvel lofttegundir, leita til þessa punkts og eru þess vegna „þung". En fasta frumefnið eitt er, samkvæmt Aristótelesi, „algjörlega þungt", því aðeins það „sekkur til botns í öllum efnum", en aðeins eldurinn er „algjörlega léttur" því hann rís til yfirborðs í öllum efnum.26 Um loft og vatn segir Aristóteles, að „hvorugt þeirra sé algjörlega létt eða þungt": Bæði eru þau léttari en jarðefni, því sérhver skammtur þeirra rís til yfirborðs þess, en þyngri en eldur, því skammtur beggja, í hvaða mæli sem er, sekkur til botns í eldi. Samanborið hvort við annað eru þau létt og þungt, því loft í hvaða mæli sem er rís til yfirborðsins í vatni, en vatn í hvaða mæli sem er sekkur tíl botns ílofti.27 Þess vegna nefnir Aristóteles vatn og loft hinar „meðalþungu höfuðskepnur", vegna þess að þyngdareiginleikar þeirra sameina þyngd og léttleika. Það er athyglisvert, að með þessu hefur Aristótelesi tekist að skilgreina höfuðskepnurnar fjórar án þess að vísa til efniseigin- leika eða eðlisástands þeirra. Þess í stað vísar hann eingöngu til náttúrulegs hreyfimáta - með öðrum orðum til þyngdar- eiginleika, léttleika og þungleika - þessara skepna. Þessi sömu efni hefur hann svo líka skilgreint með tilliti til eðlisástands - hvort þau séu föst, fljótandi, loft- eða eldkennd - og til efnis- eiginleika eins og litar, gagnsæis, hörku, áferðar, og svo fram- vegis. Hér sjáum við skýrt og greinilega hvernig aflfræði Aristótelesar tengist efnafræði hans órjúfanlegum böndum. Það er viss þróun í hugsun Aristótelesar: Hann virðist byrja á efnafræði í anda Empedóklesar. Af henni sprettur eðlis- líklega ekki sjálfur gert tilraun af þessu tagi má vera að hann hafi boðið hana út. 25 Sjá umræðuna í Um himnana 296b6-17. 26 Umhimnana 311al7-18. Aristóteles færir rök fyrir því á 31 lb8-10 að loft hafi þunga, og á 31 lb25-28 að eldur hafi engan þunga. 27 Umhimnana 31 la24-29; sjá umræðu í 269bl7-30 og víðar í 2. og 3. kafli I. bókar. 17
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.