Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 55

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 55
HUGUR_________________________________________VILHJÁLMUR ÁRNASON II í siðfræði tilvistarstefnunnar hvílir áherslan á ábyrgri persónulegri ákvörðun sem þungamiðju siðferðilegs lífs. f fyrirlestrinum „Tilverustefnan er mannhyggja" segir Jean-Paul Sartre að upphafsorð tilvistarstefnunnar sé að finna í fleygri setningu Dostojefskís: „Ef Guð er ekki til, er allt leyfilegt."4 Hugsunin er í stuttu máli þessi: Ef Guð er ekki til, er ekki hægt að ganga útfrá neinum fyrirframgefnum gildum eða hlutlægum verðmætum sem hægt er að miða breytni sína við. Ef ekki er til að dreifa neinni yfirnáttúrlegri uppsprettu siðferðilegra gilda, þá getum við ekki uppgötvað nein verðmæti í heiminum sem við getum réttlætt eða afsakað hegðun okkar með. í þessum skilningi er „allt leyfilegt": Þar eð engar siðareglur og lögmál er að finna önnur en þau sem menn hafa sjálfir sett, þá er ekki hægt að finna nein endanleg rök fyrir því fyrirfram að til- teknar athafnir séu réttar eða rangar. Á hinn bóginn leynast einmitt í þessari sömu staðreynd rökin fyrir því að maðurinn sé siðferðilega sjálfráða, að mati Sartres. Hann er dæmdur til frelsis vegna þess að hann kemst ekki hjá því að bregðast við aðstæðum sínum og hafast að en þar með er hann í rauninni að halda fram ákveðnum verðmætum, skapa ákveðið siðgæði sem lesa má af athöfnum hans. Vitund manns um frelsi sitt felst reyndar í því að þessi stað- reynd blasi við honum. Hann sér að þau viðmið um hegðun, sem hann hefur fyrir sér í siðum samfélagsins og menningu, eiga sér enga stoð óháð vali og vilja hans sjálfs. Ógagnrýnin hefðartryggð og fylgispekt við viðteknar venjur og siðareglur bera vott um afneitun einstaklingsfrelsis og eru því ekki mönn- um sæmandi. Sartre er sérstaklega í nöp við hvers konar lög- máls- eða reglusiðfræði. Undir reglusiðfræði felli ég þær kenningar í siðfræði þar sem megináherslan hvílir á að setja fram og skýra þær siðareglur sem standa vörð um grund- vallarverðmæti. Siðfræði af þessu tagi leggur niður þær leik- reglur siðferðisins sem hver maður verður að halda ætli hann að taka þátt í samfélaginu. Reglusiðfræði segir mönnum yfir- Jean-Paul Sartre, „Tilverustefnan er mannhyggja" (drög að þýðingu eftir Pál Skúlason í febrúar 1981), bls. 11. 53
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.