Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 20

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 20
ÞUNGIR ÞANKAR___________________________________________HUGUR efnafræðin, og af eðlisefnafræðinni aflfræðin, en saman mynda þær eina heild.28 Það er greinilegt að hugmyndir Aristótelesar um þyngd- areiginleika höfuðskepnanna eru ekki byggðar á vangaveltum, heldur á athugun og kerfisbundinni úrvinnslu. Ég tala hér um úrvinnslu vegna þess, að athugunin er ekki hrein og bein. Við hittum ómenguð frumefnin sjaldan fyrir í daglegu lífi og getum þess vegna ekki athugað háttalag þeirra beint. Við verð- um að greina lögmál sem gilda um þau af framvindu venju- legra efna í föstu, fljótandi og loftkenndu ástandi. En þegar venjuleg efni eru athuguð rekumst við á mörg dæmi sem virð- ast víkja frá þeim lögmálum sem við teljum gilda um hrein efni. Þá verðum við að kanna hvort undantekningin afsanni þessi lögmál eða falli, þrátt fyrir allt, að þeim. Og þetta kallar á frekari athuganir og tilraunir. Tökum eitt skýringardæmi. Viður virðist vera fast efni, þótt hann fljóti á vatni. Þetta mundi Aristóteles skýra þannig, eins og hann skýrði áður hvers vegna olía flýtur á vatni, að viður sé ekki hreint fast efni, heldur séu í honum loftbólur, eins og í ljós kemur við nánari skoðun. Hann bendir á að efni önnur en frumefnin fjögur: ...séu ýmist létt eða þung, og þessa eiginleika má sýnilega rekja til mismunandi hlutfalla [ósamsettra] frumþátta þeirra: það er að segja, þungi þeirra eða léttleiki fer eftir því hvert frumefnanna er ráðandi í samsetningu þeirra.29 ...Hlutur sem felur í sér meira loft en vatn og jörð, getur vel verið léttari en vatn og þyngri en loft, vegna þess að hann sekkur í lofti en flýturívatni.30 Þyngdareiginleikar höfuðskepnanna fjögurra skýra það skipulag fastra, fljótandi, loftkenndra og eldkenndra efna sem blasir við í náttúrunni: í miðju myndarinnar er jörðin sem er 28 Ekki er ljóst af frumheimildum að kenningar Aristótelesar hafi í raun og veru orðið til í þessari röð, en hún er rökrétt. Aristóteles tók fer- rótarefnafræði Empedóklesar í arf, og ef til vill má segja að sú „eðlis- efnafræði" sem lýst var leynist í kenningum Empedóklesar. Aristóteles leiddi hana í ljós. En það er greinilega verk Aristótelesar eins að búa til „aflfræði" úr henni, mjög mikilvægt verk. 29 Um himnana 311 a29-32. 30 [7m/ij'mnana311bl0-12. 18
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.