Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 125

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 125
HUGUR_______________________________________________ATLI HARÐARSON setninguna „hann leiddi rök að því, að rökhugsun skapar nýja þekkingu" (RÞ, 18) svo að „hann" hafi ekki aðeins færtrök að ^Wheldur sé það auk þess rétt að dómi sögumanns. En þótt frásagnarhátturinn sé tvíbentur að þessu leyti lærist lesandanum fljótt að^ráða í afstöðu höfundar: hvenær orðin eru „hrá" og hvenær „soðin". Ég þykist a.m.k. greina að þegar Arnóri er í nöp við einhverja hugmynd verði stfllinn enn hryssingslegri en endranær og þar kenni jafnvel háðnepju: Kant vísaði t.d. guðshugtakinu á bug á þeirri forsendu, að Guð hlýtur [sic] að vera hugtak sem er utan marka mögulegrar reynslu. Enginn hefur séð Guð. Hann er ekki í símaskránni og hefur enga kunna áritun. (HF, 24) í upptalningu á þessum þremur höfuðeinkennum bókanna hef ég þegar sagt þeim ýmislegt til ámælis. Og ekki er launungarmál að þótt sumt sé vel um þær, stingur hitt að mínum dómi meir í augu er miður hefur tekist. Finn ég mig því tilknúinn að víkja að nokkrum afmarkaðri þáttum er varða framsetningu og einstök efnisatriði. Það er þá fyrst til að taka að höfundur virðist ekki hafa lagt sig eftir launbrögðum þeirrar listar að laða byrjendur til fylgis við fræðin. Mig uggir t.d. að staðhæfing í upphafi bókar á borð við þá að reynsla fái „hugtakalega merkingu" þegar „heilleg frásögn gefur atvikum reynslunnar merkingarsamhengi" (RÞ, 6) ofbjóði óreyndum huga. Hún leggur a.m.k. ekki brú að tornumdu efni. Uppsetning er lfka miður aðlaðandi á köflum. Þannig birtast 4 1/2 síða í HF um Descartes (bls.35-39 í kafla sem heitir „raunhyggja"!) án einna einustu greinaskila, undirstrikunar eða skáletrun- ar. Þar er undur fátt sem veitir huganum hald. Skylt er þó að geta þess að HF sýnist áberandi best unnin af „samstofna ritunum". Ekki bætir úr skák að stíllinn á bókunum öllum er með eindæmum aðhaldslaus. Það er lfkast þvf að stífla bresti í upphafi hvers kafla. Síðan heldur orðaflaumurinn af stað eins og straumþungt fljót með sveipum og boðaföllum. Knappar setningarnar riðla hver á annarri lfkt og jakar í leysingu. Ákafinn að ná ósi er svo mikill að lítið tóm gefst til að skilja aðalatriði frá aukaatriðum eða yfirvega það sem komið er. Þetta sérstaka óþol textans ljær verkunum ígripa- og flaustursbrag. Og fleira er til marks um hann, s.s. hvimleiðar endurtekningar innan sömu bókar. Cogito Descartes er þannig útskýrt með nánast sömu orðum á þremur stöðum í RÞ (36,41,51) og skilagrein fyrir inntaki „natúralismans" fyrrnefnda birtist a.m.k. fjórum sinnum á bls. 16-20 í 5 V. Óþolinmóðum lesanda verður að orði eins og Merði við griðkuna forðum: „Klifar þú nokkuð jafnan..." Ekki hef ég fundið marga beina miskviði í textanum. Skilgreiningin á rökfræði sem fræðigreininni „um það, hversu skuli hugsa rökrétt" (RA, 6) þykir þó ekki góð latína nú á dögum fremur en önnur sálarhyggja. Auk þess er blandað saman leiðingum (p -> q) og ályktunum (p, þess vegna q) á bls 79-80 í sömu bók: sem og sannindum og gildi. Ég skil t.d. „sanna ályktun" (RA, 80) svo að hún sé gild og auk þess með sanna niðurstöðu. I „merkingarfræði" RA er vandséð hvort það er orðanotkunin eða hugsunin sjálf sem er á reiki, sbr. umfjöllun um setningar, fullyrðingar og spurn- ingar (49-52,65) þar sem eitt rekur sig á annars horn. Af skýringarmynd á 123
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.