Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 37

Hugur - 01.01.1988, Blaðsíða 37
HUGUR_______________________________________________ATLI HARÐARSON spekingi sem heldur því fram að skuggar séu ekki til sýndur skuggi, þá er hann vís til að segja: „Mikið rétt, þetta er skuggi. En skuggar eru samt ekki raunverulegir einstaklingar. Allt sem hér er á ferðinni er hlutur sem er skyggður á þennan hátt." Með þessu væri heimspekingurinn ekki endilega að neita því að skuggar séu til í einhverjum skilningi eða að halda því fram að trú á skugga sé hjátrú. (Ef hann væri að því, þá væri deilan um tilvist skugga af sama tagi og deilan um tilvist hverafugla; deila þar sem Ijóst er á hverju það veltur hvor hefur rétt fyrir sér.) Það sem heimspekingurinn á hér við er líklega frekar það að skuggar séu ekki meðal frumeininga veruleikans og/eða að það sé villandi að ætla þeim tilvist og gefa þannig í skyn að þeir séu raunverulegir á sama hátt og frumeiningar veruleikans.8 Það er kunnara en frá þurfi að segja, að frumspekingar hafa gert mikið af því að setja fram kenningar um hvaða hlutir eru undirstöðueiningar veruleikans og hvaða hlutir eiga sér aðeins „afleidda" tilvist. Um síðarnefndu hlutina hafa verið notuð ýmis orð eins og til dæmis „entia per alio" á latínu og „supervenient entities" og „ontological parasites" á ensku. Eg kýs að nefna þá „sníkjudýr" eða „sníkjuhluti" því þeir lifa á öðrum eins og öldurnar á sjónum eða myndin á speglinum. Ýmsir hafa kennt að sníkjudýr eða sníkjuhlutir séu ekki til í fullri alvöru og að aðeins frumeiningar veruleikans eigi sér raunverulega tilvist. Sumir hafa jafnvel gengið svo langt að segja að aðeins ein tegund hluta sé til í fullri alvöru. Þannig hélt Leibniz því t.d. fram að mónöður einar ættu sér raunverulega tilvist, - en þær kvað hann vera einfalda hluti sem elcki skiptast í einfaldari parta og vera búnar andlegu eðli. Og Spinoza taldi að heild heimsins væri ein raunveruleg til fulls, allir aðrir hlurir væru sníkjuhlutir á þessari heild líkt og öldurnar á sjónum. Frumspekingar eru oft nefndir einhyggjumenn, tvíhyggjumenn eða fjölhyggjumenn eftir því: a) hvort þeir telja frumeiningar heímsins af einu tagi, tvennu eða mörgu; b) hvort þeir teja þær eina, tvær eða margar. Þannig er Descartes t.d. tvíhyggjumaður í skilningi a) því hann taldi frumeiningar veruleikans af tvennu tagi (hugi og efni) en fjölhyggju- maður í skilningi b) því hann taldi hugina marga. Leibniz (og Berkeley sennilega líka) er aftur einhyggjumaður í skilningi a) en fjölhyggju- maður í skilningi b) og Spinoza einhyggjumaður bæði í skilningi a) og b) (nema hann hafi talið, eins og sumt sem hann sagði bendir til, að heild heimsins sé í senn af ótalmörgu tagi. Hafi hann talið það þá er hann lfldega fjölhyggjumaður í skilningi a)). Kenningar um greinarmun á frumeiningum veruleikans og snfkjuhlut- um eru enn að koma fram; sjá t.d. Chisholm, R.M: Person and Object ÍV, 5 og I, 8 þar sem hann segir að skuggar og skynreyndir séu ekki til 35
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.