Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1955, Side 61

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1955, Side 61
THOMAS MANN mannsins er að finna með kaldri skyn- semi og nýjum og nýjum tilraunum þau dularlög samræmis og ósamræm- is sem hún fylgir. A siðgæðislegan mælikvarða (sem forðast verður að leggja á listir!) stendur hún með sanni nær barbarisma en menningar- legu þjóðfélagi. List Adrians Leverkiihns er runnin af rótum andlegs ofmetnaðar, grein á stofni þeirrar tvíhyggju sem setur andann ofar lífi og efni. Ekki að ófyr- irsynju hefur Adrian Nietzsche að fyr- irmynd. í stórmennskudraumum sín- um leit Nietzsche á listina sem ofar öll- um lögmálum mannfélagsins, óháða lífi og siðgæði. Persónuleiki hins út- valda snillings skyldi æðsta takmark og lögmál í sjálfu sér. Liststefna hins borgaralega þjóðfélags var gagnsýrð af þessari kenningu. Upptök sín átti hún einmitt í andstæðum þess. Hinir einangruðu snillingar töldu sér trú um að þeir lifðu í andlegum hæðum þeg- ar þjóðfélagið hafði skotið þeim út í horn. Með annarri verkaskiptingu þjóðfélagsins þótti einnig einhlítt að listin yrði sérgrein. Valdastéttin sem óttaðist gagnrýni kunni einangrun þeirra vel. Ekki sízt var henni hunang á tungu að listamennirnir innan úr sínu andlega búri létu skjálfa þrumu- raust sína yfir ,,múgnum“, yfir lýð- réttindakröfum fjöldans og skírskotun hans til siðgæðis og mannúðar. Hetja hetjanna í tilbeiðslu á snillingsgáfu listamannsins og herferð í hennar nafni gegn siðakenningum, mannúð, lýðræði og sósíalisma var Nietzsche, og þennan snillingshugsuð lærði Thomas Mann sem unglingur að til- biðja ofar öllum. En hvert hafði stefna hans leitt? Hvert leiddi snill- ingstrúin? Hvert leiddi listin sem ein- angrað fyrirbæri, slitin úr tengslum við mannlíf, menningu og þjóðfélags- þróun ? Hvað sá Thomas Mann gerast fyrir augum sér í Þýzkalandi, föður- landi þeirra beggja? Hann sá fasist- ana taka stein eftir stein úr kenning- um Nietzsches og fleiri lærimeistara sinna og hlaða úr þeim grunn að hug- myndakerfi sínu til afsökunar glæpa- stefnu og barbarisma. Og hvert leiddi ofmetnaðarstefnan snillingana sjálfa? Hvert hafði hún leitt Nietzsche, hvert leiddi hún Adrian Leverkiihn? Út í fjandskap við lífið sjálft, út á ískaldar einveru auðnir, út í örvæntingu um list sína, formyrkvun og sturlun. Jafnhliða því að Thomas Mann dregur upp mynd af tónsmiðnum Adrian Leverkúhn lýsir hann örlögum Þýzkalands og heldur dómsdag yfir nazismanum. Adrian er að vísu ekki táknmynd nazismans, heldur er naz- isminn það andrúmsloft sem eitrar hug hans. Hann er tákn um örlög þýzku þjóðarinnar sem lætur nazism- ann gera sig að sjúklingi og hrinda sér út í brjálsemi. f kunningja- eða aðdáendahópi Adrians vaða nazistar uppi með úrkynjunarhugmyndir sín- ar og í kennarahópi hans í guðfræði 251
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.