Tímarit Máls og menningar - 01.06.1998, Blaðsíða 7

BRÉF TIL KRISTÍNAR GUÐMUNDSDÓTTUR
Ég veit ekki til að neinstaðar sé til nákvæmari skilríki um einn og sérhvern
mann sem fór af íslandi til Utah sem mormón en þessi danska skýrsla (á
ensku þó) sem hefur verið lýst yfir sem týndri í 45 ár, og nú hef ég barið
augum í þessu eina eintaki sem til er. Þar er og getið þeirra manna íslenskra
sem skírðir voru til mormónatrúar, en ekki hafa lagt í að fara híngað til
fyrirheitna landsins, og kom mér ekki með öllu á óvart að finna í þeim hópi
gamla vinkonu mína Vilborgu Einarsdóttur frá Hvammi í Mýrdal. Hún var
skírð með niðurdýfíngu 9. júlí 1904. í hópiþeirra sem skírðir voru framliðnir,
rakst ég á nafn föður þíns; skírn hans fór fram by proxy sem þeir svo kalla,
(það er: í stað hins framliðna er skírður nákominn ættíngi mormónskur, sem
einsog svarar fýrir hann) árið 1894 (árið eftir dauða hans?). Þórð Diðriksson
hafa þeir sannanlega fæddan (einsog framgeingur af kirkjubókum, sem mér
voru sýndar) árið 1828, og er það vitnað á þrem eftirgerðum blöðum sem
Christiansen gaf mér úr sálnaregistri mormónakirkjunnar. Á þessum blöð-
um sér þú óhrekjanlegar staðreyndir um Þórð, sem nú þarf ekki að geta sér
til um leingur, þó ættíngjar hér vestra nú á dögum dragi að sið nútímamorm-
óna viljandi eða óviljandi fjöður yfir alt sem veit að heiðarlegum fjölkvæn-
isvenjum (sem voru fyrirskrifaðar af guði í kirkjunni, og eftir opinberun við
spámanninn, en afteknar af guði eftir annarri opinberun, og eftir kröfu
alríkisstjórnarinnar bandarísku, í kríngum 1890 (mig minnir alveg nákvæm-
lega á því ári)). Eins og þú sérð af spjaldskrárblöðum sálnaregistursins um
Þórð, var hann samtímis giftur þremur konum: Helgu Jónsdóttur, Maren
Jacobsen (danskri) og Rannveigu (Veigu) Jónsdóttur. Hann eignaðist sex
börn með Maren og þrjú með Veigu; 0 með Helgu gömlu sem var fjórtán
árum eldri en hann. Þær lifðu hann allar. Eftir því sem ég komst næst við
töluverða eftirgrenslan hafði hann þær í þrennu lagi (þremur heimilum), bjó
altaf með Helgu gömlu en hafði hinar á útibúum. Eftir að Utah komst í
fullkomið samband við alríkið bandríska tóku yfirvöld alríkisins til að
fángelsa fleirkvænismenn. Ekki tókst mér að veiða upp úr neinum hve leingi
Þórður var í fángelsi, en öllum sem til vissu bar saman um að það hefði verið
stutt, margar af þessum fángelsunum hefðu verið aðeins til málamynda,
varla meira en einn eða tvo mánuði. íslenskir mormónakallar sem lifðu í
fjölkvæni voru aldrei fleiri en milli fimm og tíu, og í öllu Utah aldrei meira
en 3% karlmanna sem lögðu á sig að eiga margar hexir. Af merkum morm-
ónum íslenskum voru opinberir fjölkvænismenn auk Þórðar, Magnús
Bjarnason (þrjár að ég hygg, þar á meðal Guðný gamla Erasmusdóttir frá
Ömpuhjalla í Vestmanneyum, sem giftist honum sextíu og sex ára gömul.)
Af öðrum merkum fjölkvænismönnum skal ég nefna þér Gísla Einarsson
frá Hrífunesi (reyndar aðeins í tvíkvæni), og skal ég, ef ég nenni, skrifa þér
ögn af honum hér á eftir, því hans forlög og kynsmanna hans hér hafa kitlað
TMM 1998:2
5