Tímarit Máls og menningar - 01.06.1998, Blaðsíða 92

SIGÞRÚÐUR GUNNARSDÓTTIR
byrjaði á öfugum enda í tónlist heimsins, Jóhanni Sebastian Bach í staðinn
íyrir skalanum.“ (G 28-29).
Niðurstaða sagnanna er sú að Halldór hafi ekki þurft á formlegri menntun
að halda. Á þeim árum sem minningabækurnar spanna, og hefðu átt að vera
menntaskólaár Halldórs, lærði hann allt sem hann þurfti til að búa sig undir
framtíð sína, þá framtíð sem sögumaður er búinn að lifa, og saknar aldrei
síðar meir þess sem hann kaus að vera án ungur maður.
Séníið guðumlíka
Eitt af því sem sögumaður þarf að gera þegar hann mótar aðalpersónuna í
sína mynd er að staðsetja hana í hópi annarra listamanna og það gerir hann
með því að íjalla almennt um listir og listamenn. Þegar Halldór fjallar um
rithöfunda í upphafi aldarinnar er það oft í þeim tilgangi að fordæma
drykkju og bóhemlifnað sem tengist þeim. Halldór segir að á sínum París-
arárum hafi enn mátt sjá „á kaffihúsum þess fræga staðar menn sem skáru
sig úr í hárafari hátterni og útigangi, og voru að halda sýningu á séníinu
guðumlíka [. . .]“ (Úev 172). í hæðnistóni segir Halldór að þessi skáld hafi
ekki þurft að hugsa af sjálfsdáðum „nema til að setja púnkt; því Andinn hefur
aldrei kunnað að setja púnkt í texta [...]“ (Úev 172). Ekkert finnst Halldóri
fáránlegra en sú hugmynd að bækur skrifi sig sjálfar og hann gerir skýran
greinarmun á sér og drukknu bóhemskáldunum. Sjálfur er hann hóf-
drykkjumaður og ritstörf hans eru afrakstur vinnu og yfirlegu en ekki
innblásin af Anda kaffihúsanna.
í umfjöllun Halldórs um rithöfunda er sterk tilhneiging til að rétta hlut
þeirra lítt þekktu en gera gys að þeim frægu. Til að mynda er umfjöllun hans
um Jón Trausta stórskrýtin og um leið bráðfyndin. „Ég viðurkenni fúslega
að hann var einn af þeim meisturum að mér rann oft í brjóst undir hægfara
tækni þeirra - en hrökk ævinlega upp aftur fyren varði, og sá eftir að hafa
sofnað.“ (Ith 181). Það sem Halldór segir um Jón Sveinsson er einnig mótsagna-
kennt. Annars vegar segir hann að bækur hans hafi orðið sigursælli í heiminum
en nokkurs annars íslendings (íth 163) en hins vegar að utan hins kaþólska
heims viti enginn hver hann sé, „jafnvel í Danmörku, þar sem hann var þó
kennari við kaþólska latínuskólann í Ordrup í 23 ár, kannaðist einginn við Jón
Sveinsson.“ (íth 161). Auk þess segir hann skemmtisögur af Jóni sem verða
ekki til að stækka persónu hans, til dæmis að hann hafi lofað móður sinni
því tólf ára gamall að verða aldrei eldri og staðið við það (íth 157) og að
Nonni hafi honum fundist vera fremur eft ir tólf ára dreng en um einn slíkan.
90
TMM 1998:2