Tímarit Máls og menningar - 01.06.1998, Blaðsíða 122

JÓN VIÐAR JÓNSSON
Einarsson þýddi löngu síðar á íslensku og Stefanía Guðmundsdóttir gerði
frægan á íslensku sviði.7 Kinnarhvolssystur voru frumsýndar í Konunglega
leikhúsinu 1849 og nokkrum árum síðar hafði Chievitz leikritasmíð Hauchs
að sérstökum skotspæni í leikritinu Det kjedelige Drama.
II
Áður en ég sný mér að því, sem Ólafur Davíðsson hefur að segja um leikrit
þeirra Chievitz og Hertz, þykir mér rétt að fara fáeinum orðum um helstu
leikhús Kaupmannahafnar og það líf sem var lifað á þeim bæjum um þessar
mundir. Leikhúsið er alltaf og verður grundvöllur leikbókmenntanna og
örvænt að öðlast á þeim fullan skilning án þess að huga að því.
Konunglega leikhúsið hefur allt frá því það var stofnað borið ægishjálm
yfir aðrar danskar leiklistarstofnanir. Stofnár þess er talið 1748, en upphaf
þess þó jafnan rakið nokkru lengra aftur í tímann, til leikhúss þess sem
starfaði við Lille Gronnegade á þriðja áratug átjándu aldar.8 Þar bundust
nokkrir áhugamenn, flestir háskólaborgarar, sem gátu víst hugsað sér eitt-
hvað skemmtilegra en eyða ævinni í embættismennsku, samtökum um að
hefja opinberar leiksýningar á danskri tungu. Þær voru á þeim tíma nýmæli
í höfuðborg Danaveldis; áður höfðu þýskir og hollenskir farandleikarar verið
iðnastir við að svala skemmtanafýsn borgarlýðsins. Hirðin hafði að sjálf-
sögðu sinn eigin leikflokk, franskan.
Leikflokkurinn í Lille Gronnegade entist í aðeins fáein ár. Hann laut
forystu franska leikarans de Montaigu, sem starfaði lengi við hirð Friðriks
konungs IV, áður en hann fékk reisupassann þaðan. Leikhúsrekstur þessi
gekk fremur illa fjárhagslega og entist aðeins í fáein ár. Bruninn mikli árið
1728 batt enda á hann eins og fleira sem síðari tíma mönnum hefur þótt
markvert, svo að honum var í raun lokið þegar Friðrik konungur lést og við
tók Kristján VI, sem var mótaður af kennisetningum píetista og hafði illan
bifur á öllum leikaraskap. Því gat ekki orðið framhald á slíku fyrr en eftir
dauða konungs árið 1746. Þá voru flestir úr leikflokknum gamla horfnir að
öðru, en fáeinir þó eftir til að taka upp þráðinn að nýju.
Engu að síður mun leikhúsið við Lille Gronnegade jafnan í minnum haft
á meðan dönsk tunga verður töluð og rækt lögð við sögu danskrar menn-
ingar. Ástæðan er ekki aðeins leiksöguleg staða þess og tengsl við Konunglega
leikhúsið. Ástæðan er umfram allt sú, að það var fyrir þennan leikflokk sem
Ludvig Holberg, prófessor við Kaupmannahafnarháskóla, samdi gamanleiki
þá, sem orðið hafa einn meginburðarás danskrar leikmenningar allt til vorra
daga. Þó að Holberg skrifaði nokkra nýja leiki handa hinu endurreista
leikhúsi eftir 1748, eru þeir allir miklu síðri en eldri leikirnir, sem hann samdi
120
TMM 1998:2