Tímarit Máls og menningar - 01.06.1998, Blaðsíða 99

SÖGULOK
gaf frá sér óljóst dauft skin. Birtan
kom í gegnum snjóinn, sem hafði
hlaðist upp að glerinu alla leið upp
- skaflinn hlýtur að hafa verið meira
en tveir metrar. („Þetta er ekkert,“
sagði gestgjafi minn, með dæmi-
gerðu skeytingarleysi Islendinga um
veður „við sjáum út eftir svo sem
tvær vikur“.) Vitaskuld var þessi dal-
ur enn afskekktari í upphafi aldar-
innar, þegar Halldór Laxness var
drengur. Nú á dögum er malbikaður
vegur til Reykjavíkur. Þá var þangað
heilmikið ferðalag á hestbaki.
Reykjavík okkar tíma er ofurlítil
stórborg, með óperu, tapasbörum
og tennishöllum. í þá daga fórstu af baki reiðskjóta þínum í tilviljunar-
kenndri þyrpingu smáhýsa, hundruð mílna frá hinni raunverulegu siðmenn-
ingu í Kaupmannahöfn, kóngsins borg þar sem íbúarnir litu örsjaldan um
öxl til hinnar vindblásnu nýlendu sinnar norður í höfum.
I Brekkukotsannál sem kannski er blíðasta og fallegasta skáldsaga Halldórs
segir af ömmu sem lærði að þekkja stafina hjá gömlum manni sem dró þá
fyrir hana í ís meðan hún gætti kinda að vetrarlagi og hungraðri hetju sem
sefur vafinn inn í eintök af Lundúnablaðinu „The Times“ „sem í mínu
ungdæmi var kallað mesta blað veraldarinnar og barst stundum til Islands
vafið utan um góss frá Englandi". Bækur Halldórs Laxness eru samfelldur
óður til þeirra sem brutust til mennta þrátt fyrir allsleysi og einangrun, þegar
allt kemur til alls, óður til örsmárrar þjóðar með glæsilega bókmenntaarfleifð
sem er veraldarundur. Sjálfur var Halldór Laxness fæddur til þokkalegra
hæginda - faðir hans var verkstjóri í vegavinnu - en það var ekkert sem benti
til þess að hann yrði sá tungumálamaður sem raun varð á: ekki einungis í
íslensku, gamalli og nýrri, heldur líka í dönsku, ensku og frönsku og bjó yfir
kunnáttu til gagns í þýsku og latínu. Vald hans á tungumálum og bókmennt-
um krafðist ekki einungis snilldar, þótt af henni ætti hann nóg, til þess þurfti
líka kraft og áræði risans.
Eflaust var hann engum líkur og sýndi það með ýmsum hætti. Hann var
bráðþroska (gaf út fyrstu skáldsögu sína sautján ára). Hann var tilhaldssam-
ur í klæðaburði, ævilangt hafði hann dálæti á góðum fötum, það voru
jakkaföt með vesti, hattar, hálstau, klútar (allt saman fengið frá útlöndum
auðvitað). Hann hafði undarlega sérviskulegan talsmáta - eiginlega fárán-
TMM 1998:2
97