Úrval - 01.05.1953, Síða 16

Úrval - 01.05.1953, Síða 16
14 ÚRVAL hann minnkandi. Getur það valdið auknum snúningshraða jarðarinnar? Það er óvíst. Ef ís- inn bráðnar, rennur vatnið í sjóinn og í átt til miðbaugs og ætti það að draga úr snúnings- hraða jarðarinnar. Vér vitum að í iðrum jarðar er einnig ýmislegt að gerast. Möndull jarðarinnar er ekki kyrr, pólarnir færast svolítið til frá ári til árs og mánuði til mán- aðar. Það er ekki mikið, maður sem gengur um í stórri íbúð hreyfir sig eins mikið á fáeinum mínútum og norðurpóllinn á einu ári. Þessar hreyfingar pólanna eru óreglulegar, og menn þykjast hafa orðið þess varir að þær breyttu um stefnu við jarðskjálfta. Þekking vor á iðrum jarðar er takmörkuð. Vér lifum á yfir- borði hennar og dýpstu göng og borholur ná ekki nema 2—3 km. niður eða hálfan þúsundasta hluta af leiðinni til miðdepils jarðarinnar. En á 50—100 km. dýpi eiga rætur f jallanna að vera bráðnaðar í einskonar seigfljót- andi deig, sem ber uppi jarð- skorpuna með meginlöndum sín- um og úthöfum, líkt og hópur báta sem flýtur í hafnarkví. Það má líkja jörðinni við belg úr þunnu gleri, sem fullur er af fljótandi glóðheitu gleri. Belgur- inn hreyfist sennilega utan yfir innihaldi sínu, og við það ættu að myndast hringiður sem ganga þvert í gegnum iður jarð- arinnar, ósýnileg boðaföll sem byltast sitt á hvað. Og hugsan- legt er að þarna leynist orsök hinna ójöfnu breytinga á snún- ingi jarðarinnar sem stjörnu- fræðingarnir hafa getað mælt með hinum stóru pendúlklukk- um síðan á miðri sextándu öld. Og nú komum vér loks að þriðju og síðustu snúningsbreyt- ingunni, þeirri sem verður ár- lega. Áður fyrr þegar stjömu- fræðingur hafði tvær nætur í röð athugað hvernig sama stjarnan, titrandi eins og blóm á straumi tímans, hafði farið yfir þræðina í kíki hans, þá vissi hann að öll stjömuúr hans áttu að hafa gengið nákvæmlega 24 stundir, hvorki meira né minna. Jörðin snerist einn hring á þeim tíma, og eftir sama tíma kom sama stjarnan inn á sjónasvið kíkisins og mjakaðist yfir þráð- inn í miðju þess, — sem boð- skapur frá geimnum handan tunglsins þar sem allt endurtók sig í sífellu og alltaf á sama tíma. Þetta var líka svo þangað til kvartsúrið kom til sögunnar, en það er margfalt nákvæmara en eldri úr. Kvartsúrin byggja.st á sveiflum kristalla fyrir áhrif rafmagns.* Þegar farið var að nota þau kom í ljós að þau breyttu gangi sínum ef þau vora borin saman við gang stjarn- anna. En af því að öll kvartsúr breyttust eins gagnvart gangi * Sjá „Mæling- tímans“ í 1. hefti 11. árgangs.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Úrval

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Úrval
https://timarit.is/publication/1841

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.