Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1955, Side 45

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1955, Side 45
THOMAS MANN Weimarlýðveldisins og lýðræðissinni í hugsun. Töfrafjallið er óhugsandi án þess- ara undangengnu heilabrota sem hreinsað höfðu hugmyndir skáldsins og gefið honum listrænt vald yfir þeim, svo að skáldsagan fer fram í heiðu og léttu andrúmslofti með víð- ustu útsýn yfir vandamál samtíðar- innar. Hans Castorp stendur hér and- spænis sjúkdómi og dauða, og and- stæð öfl berjast um sál hans, en hann kemur þroskaðri út úr eldvígslunni og slítur sig að minnsta kosti lausan af sjúkrahælinu — reyndar til að stökkva út í aðrar ógnir dauðans: heimsstyr j öldina. Um Töfrafjallið tekur höfundur á einum stað dæmi af því sem oft gerist í draumi, að atvikið sem menn hrökkva upp við í lokin, til að mynda skot er menn heyra í svefninum, er sjálft tilefni draumsins og spinnst af langur þráður. Þórdunur fyrri heims- styrjaldar sem Hans Castorp er látinn vakna við í bókarlokin eru í rauninni upphaf og tilefni Töfrafjallsins, atvik- ið sem kom skáldinu til að spinna þræði bókarinnar eins og þeir urðu. Heimsstyrjöldin vakti hann til að endurmeta frá rótum lífsskoðun sína og þann menningargrundvöll sem hann stóð á, og hann fann, eins og hann segir sjálfur, að til enda var gengið „tímabil borgaralegrar listar sem vér vorum sprottnir úr og augun opnuðust fyrir því að vér mundum eigi héðan af getað lifað né ort eins og áður“. Hann segir að hetja Töfra- fjallsins sé ekki nema á ytra borði hinn „vingjarnlegi ungi maður, Hans Castorp: ... í rauninni er hann homo Dei, maðurinn sjálfur með hinni trú- arlegu spurningu um sjálfan sig, um upptök sín og afdrif, eðli og tilgang, um stöðu sína í alheiminum, leyndar- dóm tilveru sinnar, um hina eilífu ráðgátu manneðlisins.“ Og raunverulega urðu þáttaskil með Töfrafjallinu í rithöfundarstarfi Thomasar Manns. Hið einstaklings- lega og tímabundna hafði ekki lengur sama aðdráttarafl og áður. Hugsun hans sveigðist alvarlegar inn á þjóð- félagslegar brautir og að sögulegri til- veru og uppruna mannsins sem er orðinn honum samvizkuspurning, og þróun þjóðfélagsmála í Þýzkalandi upp úr styrjöldinni ákvarðaði ennþá skarpar þá nýju stefnu er hann tók. Eins og oftar gerist lentu stjórnar- taumar Weimarlýðveldisins í hendur mönnum sem ýmist höfðu enga trú á því eða sátu á svikráðum við það. Gerði það nazistunum hægt um vik að hreiðra þar um sig og grafa undan lýðveldinu. Eftir ljóta sögu ofbeldis og hryðjuverka sem hér verður ekki rakin hrifsuðu þeir til sín völdin 1933, myrtu ýmist andstæðinga sína eða vörpuðu þeim í fangabúðir, ofsóttu rithöfunda og aðra menningarfull- trúa, sérílagi þá sem voru af gyðinga- ættum, brenndu bækur þeirra, brutu 235
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.