Hugur - 01.01.2015, Blaðsíða 93

Hugur - 01.01.2015, Blaðsíða 93
 Efi, skynsemi og kartesísk endurhæfing 93 Samt sem áður kallar Frankfurt „alveg ótvíræða og afdráttarlausa“ þá skoðun Descartesar (í sama bréfi til Clerseliers) að „maður þurfi einhverja ástæðu til þess að efast áður en maður ákveður að gera það, og þess vegna setti ég fram í Fyrstu hugleiðingu minni meginástæðurnar fyrir því að efast“ (HR II:126). Þess- ar „ástæður“ koma fram í efasemdarökfærslunum sem meginefni Fyrstu hug- leiðingar felst í. Samkvæmt skoðun Frankfurts játar Descartes því bæði og neitar að fyrirfram-efi sé aðferðarfræðileg nauðsyn. Af því leiðir að Frankfurt metur það svo að „greinargerð Descartesar … sé ekki fyllilega sjálfri sér samkvæm … Hon- um hætti til að rugla saman fyrsta og öðrum þætti ætlunarverks síns og stundum talar hann óréttilega [!] eins og efasemdarökfærslurnar fari á undan umturnun skoðana hans.“20 V En jafnvel þótt maður sé hlynntur fyrirfram-efa, eins og Frankfurt er, hlýtur mað- ur að viðurkenna að það er erfitt að halda honum til streitu, einkum ef tilgangur Descartes er hafður í huga: að ljá þekkingu okkar traustari grundvöll. Hume lét þau orð falla að „ef nokkur maður gæti … lagst í svona kartesískan efa (en aug- ljóslega getur það enginn maður) þá væri hann með öllu ólæknandi og engin rök gætu þá fært oss neina vissu eða sannfært oss um nokkurn hlut,“ enda segir hann að við „getum ekki treyst“ á neinar „sálargáfur“ sem við þyrftum á að halda í þessu skyni.21 Aðrir hafa bergmálað þessa skoðun á okkar tímum. Þannig telur Kenny að fyrirfram-efi grafi jafnvel undan efasemdarökfærslum Fyrstu hugleiðingar: Eins og Descartes hrindir áætlun sinni í framkvæmd er langt frá því að hann nái að „efast um hvaðeina sem efast verður um“. Ef hann trúir því að skilningarvitin hafi stundum blekkt hann og að stærðfræðingar hafi gert skyssur, þá virðist hann treysta bæði minni sínu og reynslu eða þeim útreikningum sem sýndu að um villur var að ræða. … Hann hlýtur einnig að viðurkenna áfram þá grundvallarreglu að setningar sem standa í mótsögn hvor við aðra geti ekki báðar verið sannar.22 Síðasta atriðið er einkar mikilvægt. Ef Descartes heldur, af einhverjum ástæðum, að fyrirfram-efa sé þörf – og einkum, eins og Hume og Frankfurt benda á, ef þessi efi beinist með ítarlegum hætti að grundvellinum sem öll þekking hans byggist á – hvernig getur þá slíkur efi, eins og Frankfurt vill að hann sé, verið „eðlilegt og viðeigandi skref í sérhverri rannsókn sem ætlar sér að vera rökrétt og skipuleg“? Með því að varpa grun á allar „rætur“ okkar – höfum við þá ekki einmitt neitað okkur um að beita skynseminni, sem er þegar öllu er á botninn hvolft, ein af þessum rótum? Og ef við undanskiljum skynsemina, erum við þá ekki í sjálfu höfuðatriðinu búin að bíta í skottið á okkur? Við hljótum að horfa til þess að 20 Frankfurt, Demons, bls. 18, 22. 21 Hume, Rannsókn á skilningsgáfunni, bls. 247 (Enquiry, XII, i). 22 Kenny, Descartes, bls. 20. Hugur 2015-5.indd 93 5/10/2016 6:45:19 AM
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.