Hugur - 01.01.2015, Síða 93

Hugur - 01.01.2015, Síða 93
 Efi, skynsemi og kartesísk endurhæfing 93 Samt sem áður kallar Frankfurt „alveg ótvíræða og afdráttarlausa“ þá skoðun Descartesar (í sama bréfi til Clerseliers) að „maður þurfi einhverja ástæðu til þess að efast áður en maður ákveður að gera það, og þess vegna setti ég fram í Fyrstu hugleiðingu minni meginástæðurnar fyrir því að efast“ (HR II:126). Þess- ar „ástæður“ koma fram í efasemdarökfærslunum sem meginefni Fyrstu hug- leiðingar felst í. Samkvæmt skoðun Frankfurts játar Descartes því bæði og neitar að fyrirfram-efi sé aðferðarfræðileg nauðsyn. Af því leiðir að Frankfurt metur það svo að „greinargerð Descartesar … sé ekki fyllilega sjálfri sér samkvæm … Hon- um hætti til að rugla saman fyrsta og öðrum þætti ætlunarverks síns og stundum talar hann óréttilega [!] eins og efasemdarökfærslurnar fari á undan umturnun skoðana hans.“20 V En jafnvel þótt maður sé hlynntur fyrirfram-efa, eins og Frankfurt er, hlýtur mað- ur að viðurkenna að það er erfitt að halda honum til streitu, einkum ef tilgangur Descartes er hafður í huga: að ljá þekkingu okkar traustari grundvöll. Hume lét þau orð falla að „ef nokkur maður gæti … lagst í svona kartesískan efa (en aug- ljóslega getur það enginn maður) þá væri hann með öllu ólæknandi og engin rök gætu þá fært oss neina vissu eða sannfært oss um nokkurn hlut,“ enda segir hann að við „getum ekki treyst“ á neinar „sálargáfur“ sem við þyrftum á að halda í þessu skyni.21 Aðrir hafa bergmálað þessa skoðun á okkar tímum. Þannig telur Kenny að fyrirfram-efi grafi jafnvel undan efasemdarökfærslum Fyrstu hugleiðingar: Eins og Descartes hrindir áætlun sinni í framkvæmd er langt frá því að hann nái að „efast um hvaðeina sem efast verður um“. Ef hann trúir því að skilningarvitin hafi stundum blekkt hann og að stærðfræðingar hafi gert skyssur, þá virðist hann treysta bæði minni sínu og reynslu eða þeim útreikningum sem sýndu að um villur var að ræða. … Hann hlýtur einnig að viðurkenna áfram þá grundvallarreglu að setningar sem standa í mótsögn hvor við aðra geti ekki báðar verið sannar.22 Síðasta atriðið er einkar mikilvægt. Ef Descartes heldur, af einhverjum ástæðum, að fyrirfram-efa sé þörf – og einkum, eins og Hume og Frankfurt benda á, ef þessi efi beinist með ítarlegum hætti að grundvellinum sem öll þekking hans byggist á – hvernig getur þá slíkur efi, eins og Frankfurt vill að hann sé, verið „eðlilegt og viðeigandi skref í sérhverri rannsókn sem ætlar sér að vera rökrétt og skipuleg“? Með því að varpa grun á allar „rætur“ okkar – höfum við þá ekki einmitt neitað okkur um að beita skynseminni, sem er þegar öllu er á botninn hvolft, ein af þessum rótum? Og ef við undanskiljum skynsemina, erum við þá ekki í sjálfu höfuðatriðinu búin að bíta í skottið á okkur? Við hljótum að horfa til þess að 20 Frankfurt, Demons, bls. 18, 22. 21 Hume, Rannsókn á skilningsgáfunni, bls. 247 (Enquiry, XII, i). 22 Kenny, Descartes, bls. 20. Hugur 2015-5.indd 93 5/10/2016 6:45:19 AM
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.