Hugur - 01.01.2015, Blaðsíða 54

Hugur - 01.01.2015, Blaðsíða 54
54 Gústav Adolf Bergmann Sigurbjörnsson það morgunljóst að hin hreina meðvitund getur ekki verið ólíkömnuð samkvæmt Husserl.16 Fyrirbærafræðileg meginstef Þegar ég hef framkvæmt hina fyrirbærafræðilegu frestun þarf ég að reyna að gera mér í hugarlund hvernig það er í raun og veru sem umhverfi mitt birtist mér áður en ég gef mér verufræðilega tilvist þess, þ.e. hvernig er það sem hluturinn birtist mér sem hlutur í umhverfi mínu?17 Þegar við hefjumst handa við rannsóknir okkar á hlutveruleikanum innan hinnar fyrirbærafræðilegu frestunar koma tvö atriði í ljós. Ætlandi Hið fyrsta er að meðvitundin beinist alltaf að einhverju. Hún hefur Intentional- ität, sem hefur verið þýtt sem ætlandi á íslensku. Meðvitundin er sem sagt alltaf meðvitund um eitthvað, eða með öðrum orðum, meðvitundin er alltaf ætlandi og samsvarandi allri ætlan er það sem er ætlað. Husserl bendir á að með rannsókn sinni á cogito-inu hafi Descartes snert á þessum eiginleika meðvitundarinnar en ekki þróað hana áfram. Því hvert cogito er ekki aðeins til, heldur hefur það cogitatio, það hefur eitthvað fyrir hugskotssjónum sínum (þ. etwas bewussthaben), t.d. í upplifun, hugsun, með því að finna eða vilja.18 Og hverju cogitatio fylgir nauðsynlega cogitatum, það sem er upplifað, hugsað, viljað o.s.frv. Og hverri þessari aðgerð fylgir síðan ákveðinn dómur, ákveðið stig eða tegund vissu – við erum handviss, við ályktum, okkur þykir líklegt eða við efumst o.s.frv.19 Hér vil ég skjóta inn örlitlum punkti um málnotkun. Þegar maður gefur ein- hverju gaum í umhverfi sínu, þá tölum við gjarnan um að maður beini sjónum sínum að því. Hér er hætt við að við föllum í gryfju tungumálsins. Sjónskynið hefur hér ákveðinn forgang í skilningi okkar á því hvernig við beinum okkur meðvitað að umhverfi okkar. Það er hentugt að segja að maður beini sjónum sín- um að einhverju, enda er það oft meint bókstaflega. En í hinni fyrirbærafræðilegu rannsókn þarf það ekki að vera meint í bókstaflegum skilningi, þó svo að slíkt gæti verið raunin. Það sem átt er við er að ætlandi mín beinist að hinum ætlaða hlut. Ætlandi mín getur beinst að hlutnum á margvíslegan hátt. Ég get ekki aðeins horft á hann, ég get hlustað (og þá jafnvel með lokuð augun) og ég get snert hann. En ég gæti líka verið að ímynda mér hann eða minnast hans. Ég gæti verið að fella dóm um hann. 16 Sjá Behnke, (án ártals) og Zahavi, 1994. 17 Í þessari umfjöllun minni mun ég aðeins horfa á eitt afmarkað svið þess hvernig hlutveruleikinn birtist okkur sem hlutveruleiki. Annað svið sem spilar gífurlega stórt hlutverk í ritum Husserls, sérstaklega á síðari hluta ferilsins, en ég get ekki snert á núna, hefur að gera með þátt annarra í skilningi okkar á umhverfi okkar, þ.e.a.s. mikilvægi samveruleikans (e. intersubjectivity) í heims- mynd okkar. Sjá t.a.m. fimmtu hugleiðingu Kartesískra hugleiðinga og hluta III A í Krisis. 18 Husserl, 1970: 82. 19 Sama: 82–83. Hugur 2015-5.indd 54 5/10/2016 6:45:08 AM
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.