Hugur - 01.01.2015, Síða 102

Hugur - 01.01.2015, Síða 102
102 Mikael M. Karlsson að René geti það ekki, þá verðum við samt vissulega að greina milli rökhugsunar og Skynsemi og hafa það á hreinu að hinn kartesíski efasemdamaður þarfnast skynsemi í mynd rökhugsunar frá upphafi, annars gæti hann ekki hrint áformi sínu í framkvæmd. Ennfremur ætti honum að vera það ljóst að þetta er svona (nema að hann skilur ekki hve skilningur hans á skynseminni er takmarkaður). Ef við göngum að því vísu að greinarmunur sé á rökhugsun og Skynsemi, og að René geti ekki enn gert þennan greinarmun, þá getum við séð hvernig efast má um skynsemina í Fyrstu hugleiðingu, og að það væri ósannfærandi ef það væri ekki gert. Því að annars væru skallar í endurhæfingunni. Maður sem er í viðjum fordómanna leggur traust sitt fyrst á „skynjun“ og þar næst á rökhugsun. Ekki verður unnt að sigrast á fordómunum nema með því að rýra traust hans á þessu tvennu. Eftir draumarökin er skynjunin rúin trausti. Þetta er herfilegur ósigur fyrir fordómana, þar sem skynjunin átti að vera sá grundvöllur sem þekking á hlutum utan hugans hvíldi á. En rökhugsunin átti líka að færa þekkingu og þegar skynjunin er rúin trausti er það er því óhjákvæmilegt að fangi fordómanna halli sér að rökhugsuninni; því þarf að ráðast næst á hana ef takast á að sigrast á for- dómunum. Við getum verið sammála um að Frankfurt hefur, á vissan hátt, rétt fyrir sér þegar öllu er á botninn hvolft. Descartes telur vissulega, eins og við höfum tekið eftir, að maður í viðjum fordómanna geti ekki aðgreint skynsemina frá skynjun- inni. En jafnvel þótt svo sé, er rökhugsun ekki einföld skynjun, og René myndi ekki telja að hún væri það. Þannig dregur skýring Frankfurts, að mínum dómi, fjöður yfir það mikilvæga atriði að (skynsamlega) rökhugsun megi draga í efa í Fyrstu hugleiðingu og að hún sé dregin þar í efa. Ennfremur, úr því að efasemda- maðurinn getur ekki greint á milli rökhugsunar og Skynsemi, telur hann að það, sem hann dregur í efa, sé skynsemin. Það er því ekki undarlegt að René skuli vera jafn niðurdreginn og hann er í lok Fyrstu hugleiðingar. Þar sem hann er maður í viðjum fordómanna, hélt hann að til væri tvenns konar grundvöllur sem léti honum í té hugmyndir sem hann gæti trúað: „skynjun“ og skynsemi (sem hann leggur að jöfnu við rökhugsun). En með efasemdarökum var unnt að rýra „skynjunina“ trausti og sýna að allar skoðanir sem hvíldu á henni væru vafasamar. Nú steðjar sama ógn að skynseminni og ef hann getur ekki með einhverju móti komið í veg fyrir að hún verði rúin trausti, situr hann uppi án skoðana sem hann getur treyst og án sálargáfu sem hann getur reitt sig á. Eftir því sem hann fær best séð er René kominn mjög nálægt altækum eftirfylgjandi efa í lok Fyrstu hugleiðingar, því hann hefur enn ekkert hugboð um skilningsljós náttúrunnar. X Efinn gagnvart skynseminni í Fyrstu hugleiðingu er því, eins og ég skil hann, í rauninni ekki fullkominn og hinn eftirfylgjandi efi því ekki altækur, jafnvel ekki frá sjónarhorni Renés sem enn er tiltölulega þröngt. Ef svo væri hefði René aldrei Hugur 2015-5.indd 102 5/10/2016 6:45:22 AM
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.