Hugur - 01.01.2015, Blaðsíða 115

Hugur - 01.01.2015, Blaðsíða 115
 Skynsamleg sjálfstjórn 115 aðrar hugsunar, þá hafa menn sjálfstjórn þó ákvörðun byggist ekki á forsendum sem standa þeim fyrir hugskotssjónum. Ósamræmi milli ætlunar og skilnings getur verið viðvarandi og þá er um óheil- indi að ræða. Stundum er ósamræmið hins vegar flöktandi. Þá eru menn ístöðu- lausir og ætlun þeirra hvikar frá því sem þeir telja best. Dæmi um óheilindi eru allt í kringum okkur þar sem er ósamræmi milli lífs- hátta og viljaverka annars vegar og gildismats eða vitneskju um hvað er fyrir bestu hins vegar. Ætli séu ekki enn til pör sem trúa því að rétt sé að hjón skipti vinnu við húsverk og barnauppeldi jafnt á milli sín en gera það samt ekki? Eru ekki líka til menn sem vita að betra væri að vinna minna og verja meiri tíma með fjölskyldu sinni, en skipuleggja samt yfirvinnu og aukavaktir langt fram í tímann? Í tilvikum sem þessum hafa menn stöðugt áform uppi sem stangast á við skilning þeirra á hvað sé fyrir bestu. Slík áform styðjast kannski við vana og menn þurfa ef til vill að yfirvinna einhverjar sálrænar hindranir til að breyta þeim, en þau eru jafn andstæð skilningi þeirra, skoðunum og vitneskju fyrir því. Ég læt þetta duga um óheilindi og sný mér að ístöðuleysinu. Ístöðulausir menn vilja að jafnaði það sem þeim skilst að sé best, en breyta áformum sínum, einkum þegar freisting eða skammtímaávinningur er innan seilingar. Kenning um fíkn, eða stjórnlausa neyslu vanabindandi efna, sem hefur verið umrædd frá því fyrir aldamót, túlkar hegðun fíkla sem ístöðuleysi. Einn kunnasti talsmaður þessarar kenningar, George Ainslie,21 byggir á rannsóknum á því hvernig gæði sem eru skammt undan í tíma hafa meiri áhrif á áform manna en eitthvað sem er fjær. Vilji til að lifa heilbrigðu lífi og sá ásetningur að vera allsgáður kann að ráða ferðinni alla vikuna og vera í góðu samræmi við vitneskju manns um hvað honum er fyrir bestu. En svo nálgast sú stund að vinahópurinn fái sér drykk á föstudagskvöldi og þá snýst forgangsröðin. John Locke ræddi svip- aðar hugmyndir fyrir rúmum þrem öldum og benti á að enginn drykki sig fullan ef hann fyndi fyrir ógleði og höfuðverk þegar hann sypi á glasinu en víman kæmi daginn eftir.22 Natalie Gold23 hefur rökstutt að ef menn venja sig á að hugsa til lengri tíma dragi úr hættu á að lítill ávinningur sem er innan seilingar ráði vilja þeirra frem- ur en meiri hagsmunir sem eru fjær í tíma. Hún bendir á að það sé til dæmis freistandi fyrir reykingamenn að hugsa dag hvern sem svo að besti kosturinn sé að hætta, en ekki í dag. Þótt það sé meira virði að halda heilsu en að njóta tóbaksreykinga til frambúðar kann næsta sígaretta að þykja eftirsóknarverðari en ávinningur af því að vera reyklaus einum degi skemur. Niðurstaðan verður að sá sem hugsar einkum um daginn í dag hættir aldrei. En um leið og hugsað er til framtíðar verður ljóst að það leiðir til ófarnaðar að meta stöðuna dag fyrir dag. Sumar rannsóknir benda til þess að umhugsun um langtímaafleiðingar reykinga styðji reykingamenn í að hætta. Þótt sumir túlki þessar niðurstöður þannig að 21 Ainslie, 1999. 22 Locke, 1959: 358. Essay, bók II, kafli xxi, grein 65. 23 Gold, 2013. Hugur 2015-5.indd 115 5/10/2016 6:45:26 AM
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.