Hugur - 01.01.2016, Side 21

Hugur - 01.01.2016, Side 21
 Skylduboðið um að veita athygli 21 snúin fyrir okkur; eða við gætum þurft að sætta okkur við það að hafa bara hluta sönnunargagnanna. Í þessu samhengi geta skoðanir okkar verið rangar að ósekju. Við gerumst strax saknæmari vegna brestanna í athygli okkar. Svo kann að vera að ekki sé við okkur að sakast ef okkur tekst ekki að gefa einum hlut nægilegan gaum, ef eitthvað annað á réttmætara tilkall til hugrænnar getu okkar, en í slíku tilfelli hefðum við átt að beina athygli okkar að hinum hlutnum, þegar horft er á heildarmyndina. Þar sem hægt er að leiða í ljós að engin sök sé til staðar þegar um sannleiksbrest (e. failure of truth) er að ræða vegna tilvistar mildandi þáttar; er athyglisbrestur (e. failure of attention) aðeins ámælislaus þegar sýnt er fram á að ekki sé um brest að ræða í þessu samhengi þegar allt kemur til alls. Brestur á athygli sem skoðaður hefur verið frá öllum hliðum er þolnari gagnvart mildun. Í bréfi sem Leibniz skrifaði snemma á ferlinum, íhugar hann ögrandi dæmi: Pílatus er fordæmdur. Hvers vegna? Vegna þess að hann skortir trú. Hvers vegna skortir hann hana? Vegna þess að hann skortir viljann til athygli. Hvers vegna er því svo farið? Vegna þess að hann hefur ekki skil- ið nauðsyn málsins ... Hvers vegna hefur hann ekki skilið hana? Vegna þess að tilefni til þess að skilja var ekki fyrir hendi.5 Meðferð Leibniz á þessu dæmi gefur til kynna að skylduboðið um að veita athygli gerir óvenjulega mikla grundvallarkröfu til okkar. Trúarlegt inntak dæmis hans er hvorki óhjákvæmilegur hluti þess, né nauðsynlegt fyrir það sem við höfum nú í hyggju. Til eru fjölmargar hversdagslegar sakir sem einnig eiga uppruna sinn í athyglisbrestum. Þessa bresti er aðeins hægt að útskýra með samsvarandi skiln- ingsbrestum. Slíka skilningsbresti hefði verið hægt að forðast ef athyglin hefði verið í lagi. Ef við erum, eins og Leibniz, að rekja okkur eftir orsakakeðju í leit að stað þar sem ábyrgðinni verður ekki lengur varpað á næsta mann og engra frekari útskýringa á saknæmi verður þörf, munum við í mörgum tilfellum komast í aðstöðu sem athygli fer með ómissandi hlutverk: reiði maðurinn, letinginn og dóninn eru allir, hver á sinn hátt, hirðulausir, kærulausir, tillitslausir, hvatvísir, ónærgætnir eða fljótfærir, eins og sést á því hversu oft skaðinn sem þeir valda er óviljandi. Sá óþolinmóði er fyrstur til að líta undan. Sérhver þessara lasta byggir að hluta til á vangá þess sem undir hann er settur: hann er ekki stilltur inn á að skynja staðreyndir heimsins sem hann aðhefst í. Jafnoft fer athygli í einhvers konar mynd með þýðingarmikið hlutverk í útskýr- ingum okkar á því að vera dygðum gædd: að elska felur óhjákvæmilega í sér að einblína á ágæti annarra; góðvild hefst með vitund um þarfir þeirra; meðaumkun hlustar gaumgæfilega á hvernig ófarir annarra eru til komnar; hugrekki er eig- inleiki sem athygli þarf að hafa til að grípa til óhindraðra aðgerða.6 „Frelsi […] felst ekki í kröftugum og óvelkomnum afskiptum sem hafa enga þýðingu, heldur í agaðri yfirbugun sjálfsins. Auðmýkt er ekki sérkennilegur ávani sjálfseyðingar, 5 Tilvitnun í Hill 2001: 174 6 Ég ræði þetta atriði í lengra máli í Mole 2007. Hugur 2017-6.indd 21 8/8/2017 5:53:14 PM
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189

x

Hugur

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.