Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2010, Blaðsíða 45

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2010, Blaðsíða 45
ÞEKKinG, ViRÐinG, VALD 45 hafnar; teningunum er kastað, hvað sem örlögin kunna að geyma.“60 Worm var ekki einn um að kenna til í stormum sinnar tíðar, sem feyktu mörgum samtíðarmönnum út á þetta sama haf. Vöxtur fornfræðinnar hélst raunar í hendur við vaxandi áhuga á sögu ríkisins og náttúrunnar og við stofnanavæðingu móðurmálsins víðs vegar um Evrópu. Ein skýringin á þessum vexti er sú að leggja varð drög að nýrri heimsmynd í kjölfar siða- skipta og landafunda. Um leið tengdist þessi áhugi miðstýrðara stjórnarfari í ríkjum álfunnar, styrkari tökum konunga og þeirri réttlætingu valdsins sem samtvinnaði það sögunni, tungunni og fósturmoldinni. Það afrek sem mest jók við orðstír Ole Worm á meðal lærðra manna í Evrópu – jafnvel meir en safnið hans – er yfirlitsverk sem hann tók saman um rúnasteina í Danaríki og kom út 1643, Danicorum Monumentorum.61 Eins og titillinn gefur til kynna deilir verkið ástríðu endurreisnarinnar fyrir fornum minnisvörðum en heimfærir hana frá grískri og rómverskri fornöld til norrænna miðalda. Rúnasteinarnir voru áþreifanlegur vitnis- burður um sögu danska ríkisins og því kjörið viðfangsefni fyrir hinn nýja efnislega skilning. Worm gerði teiknara út af örkinni um allt konungsríkið til að gera nákvæma uppdrætti af minnisvörðunum og áletrunum þeirra. Meginefniviðurinn kom þó úr sóknarlýsingum sem ritaðar voru samkvæmt fyrirmælum konungs og sendar til kanslarans – æðsta embættismanns rík- isins og næstráðanda konungs. Þann 11. ágúst 1622 sendi kanslaraskrifstofan biskupum ríkisins bréf og fól þeim að safna saman sóknarlýsingum frá prestum síns biskupsdæmis ásamt skjölum sem gátu haft sögulegt gildi. Undir bréfið ritaði Kristján iV konungur (1577–1648), en bréfinu fylgdi ítarleg spurningaskrá. Spurningunum var raðað undir sex fyrirsagnir og leituðu upplýsinga um söguleg skjöl, merkisstaði ásamt munnmælum um uppruna þeirra, siði og tímatöl skráð með rúnaletri. Enn fremur voru prestar beðnir að skrá nákvæmlega staðsetningu allra rúnastafa í sókn þeirra og rissa þá upp.62 Christian Friis frá Kragerup (1581–1639) gegndi þá embætti kanslara, en frá embætti hans var spurningaskráin send og þangað bárust svörin. 60 „Qvæ tempestas me in altum illud Antiqvitatem abripuerit mare, nescio; portum non video. Alea jacta est, utut fors cecident“, Ole Worm, Olai Wormii et ad eum doctorum virorum epistolæ, i. bindi, bls. 50 (bréf 55); Ole Worm, Breve fra og til Ole Worm, bls. 114. 61 Ole Worm, Danicorum monumentorum libri sex, Kaupmannahöfn: [útg. vantar], 1643. 62 Henrik Andreas Hens, Traditionsstof før 1817. En foreløbig rapport, óútgefin skýrsla fyrir Dansk Folkemindesamling, Kaupmannahöfn, 1972, bls. 11.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.