Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1941, Síða 130

Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1941, Síða 130
106 TÍMARIT ÞJÓÐRÆKNISFÉLAGS ÍSLENDINGA langt fram úr öldum; arfur, er við ávöxt- um í lífl okkar og breytni, eins og við erum menn til, hver og einn, og sem líf okkar og breytni eru ávöxtur af. Við erum bundin þessu landi, eins og rímið ljððinu. Hvað það snertir erum við undir álögum, sem ekki verður hrundið. Það er enginn sá íslendingui- fœddur, er sér áð skaðlausu getl slitið bönd við land og þjóð.” (Leturbr. ræðumanns). pessi snjöllu og spöku orð hins mikilhæfa skálds, sem sjálfur hefir dvalið langvistuni erlendis, tala kröftuglega til vor íslendinga hérna megin hafsins. Niðux-lagsorð um- mæla hans eiga vitanlega alveg eins við um varðveislu íslenskra menningarerfða og um að slitna ekki úr tengslum við land vort og þjðð, því að i rauninni er þar um eitt og hið sama að ræða. Að þessu sinni skal þð aðeins I stuttu máli vikið að nokkrum meginþáttum í hugsjðna-arfleifð vorri. Verður þar ofar- lega á baugi drengskapar-hugsjðnin. Berg- þði-a var “drengr góðr,” segir í Njáls sögu, og hafa þau orð frá því I fornöld og fram á þennan dag verið mikið hrðs I munni sögufrððra og sannleiks elskandi íslend- inga. pvi að í þeirri lýsingu felst það, að hver, sem þann vitnisburð hlýtur, hafi verið heilsteyptur að skapgerð og fastlynd- ur, hreinn og heillundaður. Að fornu fari hefir orðið “drengr" og “drengskapur” jafn- vel ennþá dýpri merkingu. “Drengir heita vaskir menn og batnandi,” segir Snorri Sturluson, en það eru með öðrum orðum þeir menn, sem sameina hreysti og hug- prýði og vaxandi sálargöfgi. pví segir dr. Guðmundur Pinnbogason, að f orðinu “drengr” felist meira að æðstu siðgæðis- hugsjðn forfeðra vorra en í nokkru öðru einu orði. Hann bætir við: “Drengskapur- inn fæst með því að beita vaskleikanum þannig, að maður batni við — vinna þau verk, sem göfga mann.” (Islenðingar bls. 61). Drengskaparhugsjðn norrænna manna og fslenskra er því snar þáttur f hugsjðna- arfleifð vorri, sem sæmir að leggja rækt við og halda á lofti, yngri kynslðð vorri til fyrirmyndar. Og þar speglast einnig manndðms-hug- sjðn forfeðra vorra, sem rituð er stðru letri í “Hávamálum.” Höfundur þeirra, hver sem hann var, og vér getum skoðað hann sem túlk og málsvara norrænnar lífs. speki, leggur megináhersluna á manngild- ið: það verður einkar augljðst, þegar f minnl er borið, hversu smáum augum hann lítur á auðinn einan saman. Höfundur þessarar fornu spekimála vorra metur mennina eingöngu eftir manndómi þeirra, en ekki eftir eign þeirra f löndum eða lausum aurum. pessi manndðmslund hefir verið og er enn höfuðeinkenni hinna bestu íslendinga og varpar ljðma á líf þeirra og starf. pess- vegna hefir með sanni mátt segja um margan alþýðumanninn og marga alþýðu- konuna f hópi þeirra, beggja megin hafs- ins, það, sem sænskur hirðmaður kvað hafa sagt um Óskar II. Svíakonung, að hann væri kotungsættar, en sérhver þuml- ungur f honum úr öðlingsefni. Slíkum sonum og dætrum íslands orti Stephan G. Stephansson hæf eftirmæli, þegar hann kveður þannig um Helga Stefánsson í “Helga-erfi”: “Engan hðf á efstu skör yfirborðið glæsta. Varpar tign á kotungs kjör konungslundin stærsta.” Ekki hefir heldur enn sem komið er sannari mælikvarði verið fundinn á mann- gildið, heldur en sú manndðms-hugsjðn, sem skáld vor frá þvf á tíð hins nafn- lausa höfundar “Hávamála” og fram 5 vora daga, hafa fært f hinn eftirminni- legasta búning stuðlaðs máls, og verið get- ur oss hinum til áminningar og vakningar. En frá manndðmshugsjðn forfeðra vorn og hinna mætustu niðja þeirra er stutt spor til sjálfstæðis-hugsjðnar þeirra. pað er engin tilviljun, að “Hávamál” skipa mann- gildinu sifkt öndvegi og raun ber vitni. pað er í fullu samræmi við einstaklings- hyggju norrænna manna, sem blasir hvar- vetna við sjónum f fornsögum vorunx- peim var ant um, að menn stæðu á eiffin fðtum andlega, skoðanalega eigi síður en stjðrnarfarslega. “Sjálfr leið sjálfan þik,” stendur f einu Eddukvæðanna, og lýsir sér Þar sjálfstæðis-hugsjðn forfeðra vorra. peim var það fylliiega ljðst, að menn verða að vera frjálsir orða sinna og athafna. eigi þeir að þroskast til fullnustu. pess- vegna töldu þeir einstaklingsfrelsið hið dýrmætasta hnoss og voru reiðubúnir til að leggja mikið í sölurnar fyrir það, jafn- vel lífið sjálft, ef þvf var að skifta. Er ðþarft að minna á það á þessum stað, að landnám íslands átti beinlfnis rætur sfnar að rekja til hinnar rfku og djúpstæðu frelsisástar forfeðra vorra. En þvf minnist eg þeirrar alkunnu staðreyndar, að oss ís-
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194

x

Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga
https://timarit.is/publication/895

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.