Skírnir

Árgangur

Skírnir - 01.01.1968, Síða 199

Skírnir - 01.01.1968, Síða 199
SKÍRNIR RITDÓMAR 197 ferð drengjanna á Brandsstöðum með Hervaldi sem raunar er einn fallegasti kafli sögunnar. Hér skal ekki rætt um siðferðilega hlið þessa máls, en ýmsum mun þykja óviðeigandi að rifja upp með þessum hætti sakamál sem enn er ekki nema þrjátíu ára gamalt og nærgætnislaust við ættingja og aðra vandamenn hins dæmda manns. Á hitt má benda að dæmi Indriða G. Þorsteinssonar er ekkert einsdæmi. í Sjálfstæðu fólki, þættinum af draugaganginum í Sumarhúsum, studdist Halldór Laxness, til dæmis, við raunverulega fyrirmynd með svipaðri nákvæmni og Indriði; það mál var þá ekki nema sjö ára gamalt. En reimleik- amir í Sumarhúsum eru einungis eitt atriði í miklu víðtækari atburðarás, efn- ismikilli og fjölbreyttri frásögn; þjófnaðarmál Hervalds í Svalvogum er hins- vegar aðalefni Þjófs í paradís. Að því leyti líkist aðferð Indriða G. Þorsteins- sonar fremur sögulegri skáldsögu, sem einskorðar sig við skáldlega endursköp- un heimilda sinna, en samtíðarsögu, að hreinum og beinum lykla-rómönum undanteknum. Á hinn bóginn á aðferð Indriða ekkert skylt við þann „dokú- mentarisma" sem í seinni tíð hefur komizt í tízku í skáldskap. Hvorki þjófn- aðarmálið né þjófurinn sjálfur virðist áhugavert efni út af fyrir sig, og ekkert bendir til að Hervaldur í Svalvogum eigi annað né meira sameiginlegt með fyrirmynd sinni en málsatvikin, þjófnaðarsöguna sjálfa. Hitt er jafn ótvírætt að höfundur stefnir að skáldlegri nýsköpun þessarar sögu — að í verki hans á hún að standa fyrir eitthvað annað og meira en veruleikann að baki hennar. Söguefni Indriða G. Þorsteinssonar í Þjófi í paradís er sveitin sjálf, klassísk mynd íslenzkrar sveitar fyrir tæknibyltingu; það er hin sama sveit sem Einar Ólafsson flýr frá í Landi og sonum, Ragnar Sigurðsson flýr heim til í Sjötíu og níu af stöðinni. 1 þessum bókum hefur Indriði lýst viðskilnaði sinnar kyn- slóðar við sveitina með eftirminnilegum hætti, og sársaukanum sem fylgir slík- um skilnaði, en Þjófur í paradís virðist tilraun hans til að gaumgæfa sveit- ina út af fyrir sig og það líf sem þar var lifað. Sagan gerist í þröngum aflukt- um heimi sem Indriði þekkir út og inn, kann hann á fingrum sér, og hvað sem öllum fyrirmyndum líður dregur hann upp alveg Ijóslifandi mynd sveitarinnar og sveitafólksins í sögunni; það er heimur sem er séður að utan og ofan, og höfundurinn megnar að skyggnast til botns í huga sögufólks síns. Að líkindum hefur Indriði ekkert skrifað af öðrum eins myndugleik, valdi á máli sínu og stíl og þessa stuttu skáldsögu. Það er eftirtektarvert hve stíll hans hefur þróazt og orðið sjálfstæðari, persónulegri bók eftir bók, og jafnframt hefur viðhorf höf- undar við efninu tekið gagngcrri breytingu. í Sjötíu og níu af stöðinni, þar sem Indriði var hvað háðastur fyrirmynd Hcmingways, var stíllinn dramatískur, sagan sögð í fyrstu persónu og gerðist að verulegu leyti í samtölum; hlutlægt yfirbragð frásögunnar réðst af þessum söguhætti þó bein frásögn sögumanns orkaði með köflum tvímælis. I Landi og sonum talar höfundurinn í þriðju per- sónu, og þar hefur þetta breytzt, þar er styrkur sögunnar fólginn í beinni frá- sögn og lýsingu, oft með ljóðrænu ívafi, en eins og í fyrri sögunni beinist eftir- tekt sögumanns að hlutlægum efnum, frásögn áþreifanlegra hluta. Misskilning-
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212

x

Skírnir

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Skírnir
https://timarit.is/publication/59

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.