Hugur - 01.01.2016, Síða 45

Hugur - 01.01.2016, Síða 45
 Heildarsýn 45 sýn. Þegar siðferðilegur skilningur okkar er ólíkur er með öðrum orðum stundum eins og okkur greini ekki bara á um hvaða breytni er rétt eða hvaða reglum eigi að fylgja, heldur fremur eins og lífsskoðanir okkar séu gegnsýrðar af ólíkri grund- vallarafstöðu til heimsins. Siðferðileg rökræða, sameiginleg skynsamleg viðleitni okkar til að komast að hinu sanna, rétta og góða, þarf samkvæmt þessu síðara viðhorfi ekki aðeins að taka til siðalögmála heldur einnig til þess hvernig við skiljum veruleikann og tengsl hans við hið góða. Ég ætla í framhaldinu að nefna fjögur atriði því til stuðnings að við einskorð- um siðferðilega hugsun og siðfræði ekki aðeins við fyrri hugmyndina eins og heimspekingum hefur stundum hætt til að gera, heldur lítum svo á að hún varði bæði dómgreind í hefðbundnum skilningi – hæfileikann til að fella dóma í ljósi almennra reglna og siðalögmála – og innsæi okkar og heildarsýn. Fyrsta atriðið varðar þá hugmynd að siðfræði okkar verði að byggjast á frum- spekilegu raunsæi, ef svo má að orðið komast. Eins og þegar hefur verið vik- ið að láta heimspekingar stundum eins og við séum öll sammála um einhvern ákveðinn skilning á veruleikanum og því sé óþarft að eyða miklu púðri í að velta veruleikaskilningi okkar fyrir sér. Það sé einfaldlega hægt að gefa sér hann – þiggja hann sem einhvers konar fasta frá vísindum eða frumspeki nútímans – sem upphafspunkt siðfræðilegrar yfirvegunar. Þetta felur á hinn bóginn í sér mikið óraunsæi gagnvart stöðu okkar í tilverunni og gagnrýnisleysi gagnvart ríkjandi heimsmynd. Það er ekki til neinn hlutlaus skilningur á eðli veruleikans sem allir skynsamir menn geta sameinast um og siðfræðin getur þegið frá öðrum greinum heimspeki og vísinda. Skilningur okkar á veruleikanum er þvert á móti ávallt öðrum þræði siðferðilegur, blandinn afstöðu okkar og gildismati. Það er því líka öðrum þræði sérstakt og áríðandi siðfræðilegt verkefni að yfirvega og rökræða ólíkan skilning okkar á veruleikanum. Það getum við meðal annars gert með því að rannsaka ólíka reynslu fólks, ólík kynni þess af veruleikanum, og spyrja hvaða heildarmynd, ásýnd eða svip veruleikans viðhorf þess gefa til kynna, og með því að bera saman og yfirvega þýðingu þeirra og afleiðingar. Sami veruleiki kemur sumum fyrir sjónir sem hart efni og öðrum sem ótrúlegt undur og við þurfum að ögra hvert öðru til að hugleiða bæði sannleiksgildi slíkra viðhorfa og þýðingu þeirra fyrir farsælt mannlíf. Annað atriðið varðar mikilvægi þess að takmarka ekki um of uppsprettur sið- ferðilegrar hugsunar og lífs. Styrkleiki hefðbundinna siðfræðikenninga, á borð við siðfræði Kants og nytjastefnu, er að þær safna hugsunum okkar um réttmæti athafna saman í einn brennipunkt, ef svo má að orði komast. Þær hjálpa okkur að sjá gildi athafna okkar í ljósi alhæfanlegra ástæðna þeirra eða afleiðinga, og þar fram eftir götunum, og þær varpa líka ljósi á eðli og gildi okkar sem siðferðilegra gerenda. Hið síðarnefnda á sérstaklega við um siðfræði Kants sem varpar sterku ljósi á frelsi og tign persónunnar sem siðferðisveru. En styrkleiki slíkra kenninga er um leið veikleiki þeirra. Þær einskorða siðferðilegan skilning og siðferðileg rök við eina tegund sjónarmiða og um leið útiloka þær eða draga úr vægi annars konar sjónarmiða. Þannig hlýtur kantísk siðfræði til dæmis ekki aðeins að gera lítið úr vægi afleiðinga athafna þegar siðferðilegt réttmæti þeirra er metið, heldur einnig Hugur 2017-6.indd 45 8/8/2017 5:53:21 PM
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.