Tímarit Máls og menningar - 01.11.1977, Side 61

Essayistinn Halldór Laxness
ugur þrætumálum biflíuskýrenda og guðfræðinga. Umrædd orð minna
hann á boðskap englanna í Lúkasarguðspjalli II 14, jólaguðspjallinu,
eins og það hljóðar í Vúlgötu, hinni latnesku biflíu miðalda og þar
með forfeðra vorra á fyrstu öldum kristni: Gloria in altissimis Deo, et
in terra pax hominibus bonae voluntatis. Þessa frægu málsgrein þýðir
Halldór svo: Dýrð sé guði í upphæðum og friður handa þeim mönnum
sem eru með góðan vilja (eða hafa góðan vilja).5
I biflíuþýðingum mótmælenda eru seinusm orðin tvö, bonae voluntatis
(orðrétt: góðs vilja) reyndar lögð út á allt annan veg af trúfræðileg-
um ástæðum: „sem hann (þ. e. guð) hefir velþóknun á“. Og skiptir
hér algjörlega í tvö horn um guðfræðilegan skilning eða túlkun. Hin
kaþólska túlkun hefur sem sé frá upphafi byggst á þeim skilningi að
skilyrði fyrir hjálpræði væri að mennirnir hefðu góðan vilja. „Blessun
guðs er yfir manni sem hefur góðan vilja; fyrir bragðið bíður hann „glaður
og óhryggur“ hvers sem að höndum ber. „Góður vilji“ er samkvæmt
kaþólskri trú lífakkeri kristins manns.“
Eftir þetta er ekki annað sýnna en Egill karlinn hafi verið vel kaþólsk-
ur, vilji menn halda áfram að trúa því að hann hafi ort kvæðið. Reynd-
ar hefur sú tilgáta heyrst áður að hann hafi rækt vel kirkju á meðan
hann, að því er sagan segir, dvaldist í Lundúnum með Aðalsteini kon-
ungi, og hafi lært að yrkja með endarími af að hlýða á söng klerka. Hver
veit nema hann hafi þá numið fleira, þar á meðal þá grundvallarhugmynd
kaþólskunnar að nauðsynlegt væri að hafa góðan vilja? Að vísu hefði
hann þá orðið að læra latínu um leið. Hitt er þó óneitanlega sennilegra
að kvæðið sé ort af manni sem hafi verið alinn upp við kaþólskar kenn-
ingar frá blautu barnsbeini og jafnvel klerkmenntaður að auki. „Leið
skáldsins til hjarta síns“ hefði þá fundist á Islandi á þrettándu öld en
ekki á þeirri tíundu, en Sonatorrek væri engu að síður stórfurðulegt
fyrirbæri í menningarsögu Evrópu.
Arið 1973 birtist í Skírni löng yfirlitsgrein eftir Halldór (og síðar í
bókinni Þjóðhátíðarrollu) undir nafninu Forneskjutaut. Kjarni eða ein-
kunnarorð þeirrar greinar eru þessi ummæli: „Við megum aldrei gleyma
því að allar fombókmentir okkar íslendínga eru samdar af kaþólskum
mönnum.“ Halldór hefur að vísu áður vikið að þessu bæði beint og
5 Hér hefur fallið niður á jörðu (in terra) eftir friður.
283