Tímarit Máls og menningar - 01.11.1977, Side 134

Tímarit Máls og menningar
sem geta tekið undir með honum. Sumir þeirra geta sagt eins og Grímur
Thomsen í kvæðinu A Glæsivöllum: „Kalinn á bjarta þaðan slapp ég.“
Skólinn og þekkingarfrceðm
Það er að sjálfsögðu engin tilviljun að skólar hafa lengi verið því marki
brenndir sem Þórbergur lýsir betur en aðrir. Fyrst og fremst á þetta rætur
að rekja til þekkingarfræðinnar, þ. e. til ríkjandi viðhorfa til þekkingarinnar
sem slíkrar en þau felast í svörum manna við spurningum sem þessum:
Hvað er þekking? Hvernig þróast hún? Hverjum á hún að koma að
gagni og hverjum þjónar hún? — o. s. frv.
Þegar litið er á þekkinguna sem staðnaðan forða leggja skólarnir megin-
áherslu á ítroðsluna: þá er allt kapp lagt á að troða sem flestum „stað-
reyndum“ í nemendur. Námsefnið er þá skilgreint sem afmörkuð, lokuð
heild og það sem er fyrir utan þessa lokuðu heild kemur skólanum ekki
við. „Besti nemandinn“ er sá sem tileinkar sér möglunarlaust hinn lok-
aða forða og heldur honum til skila við prófborðið sem er gersamlega
firrt allri líkingu við atvik hins daglega lífs.
Ef viðhorf stöðnunarinnar víkur úr skólastarfinu fyrir raunsærra og
hreyfanlegra mati á þekkingunni í samræmi við síbreytileika hennar,
verður annað uppi á teningnum í kennslunni. Þá er lögð áhersla á að
þroska með nemendum skilning og yfirsýn, ályktunargáfu og rökvísi,
dómgreind og gagnrýna hugsun, tjáningarhcefni og hreyfanleik sem geri
þá hæfari til að lifa í síbreytilegum heimi, leggja mat á og tileinka sér
nýja þekkingu þegar á þarf að halda o. s. frv.
Hverjum þjónar námsleiðinn?
Hér hefur verið rakið með aðstoð meistara Þórbergs hversu þurr og leiðin-
leg fræðsla skólanna hefur verið, a. m. k. til skamms tíma. Auk þess hef-
ur skólastarfið ekki verið í nægilegum tengslum við daglegt líf almenn-
ings, kröfur þess og þarfir. Við hljómm því að spyrja: Hver heftir hag af
því að þekkingin sé leiðinleg? Og svarið þarf ekki að láta á sér standa:
Auðvitað þeir sem eiga hana. Leiðindin í skólunum verða vitaskuld til
þess að sem fæstir nemendur fá raunverulegan áhuga á þekkingu. Þannig
verður þekkingin áfram séreign hinna fáu útvöldu. (Hugmyndin um
„eignarhald“ á þekkingu er annars mjög athyglisvert atriði en ekkki
verður farið lengra út í það hér).
356