Tímarit Máls og menningar - 01.11.1977, Side 146

Tíviarit Máls og menningar
séu gróðrarstíur fyrir tossabekki. „Blandaðir" bekkir hafa því víða tekið
við af hinni gömlu bekkjaskipan, en þá er einkunnadreifingin nokkuð
svipuð innan allra bekkja af sama árgangi.
Því er haldið fram að þar sem „góðir“ og „lélegir“ nemendur eru sam-
an í bekk (þ. e. þar sem engir „tossabekkir“ eða „góðir bekkir" eru til)
séu minni líkur á að nemandinn festist í hlutverki hins „lélega“ nemanda.
Meiri líkur séu á að hann eignist vini sem hann gemr lært af og hann
eigi auðveldara með að bæta sig og ná sama þroskastigi og jafnaldrarnir.
Vert er að taka það fram að þótt bekkirnir séu blandaðir tryggir það
ekki að nemendum sé gert jafnt undir höfði, því enda þótt nemendur
séu ekki lengur bendlaðir við tossabekkinn hafa sumir þeirra hlotið for-
skot vegna hagstæðra heimilisaðstæðna og uppörvunar foreldra. Og það
er ekki loku fyrir það skotið að kennarinn telji sig geta séð það á fasi
nemandans (klæðaburði, málfari og hegðun) hvaðan úr samfélaginu hann
kemur og láti fordómana blinda sig.
Við höfum séð að skýringin á því að ákveðinn hópur nemenda er til
vandræða eða stendur sig illa í námi þarf ekki að felast í nemandanum
sjálfum (enda þótt svo kunni að vera í ákveðnum tilvikum). Skólinn
sem stofnun gemr „verið til vandræða“, þ. e. orsakirnar kunna að nokkru
leyti að felast í skipulagi hans og þeim reglum sem gilda um samskipti
manna innan stofnunarinnar, t. d. þeim aðferðum sem beitt er þegar
raðað er í bekki.
Dæmið um skólabekkinn sýnir áhrif nánasta umhverfis á líf einstakl-
ingsins. En oft verðum við að líta á vandamál fólks í hnattrænu samhengi
ef við ætlum að gera fullnægjandi grein fyrir þeim.
I Bandaríkjum Norður-Ameríku og Vesmr-Evrópu líta margir svo á að
vandamál fólks í þróunarlöndunum komi þeim ekki við, það geti sjálfu sér
um kennt. Því er t. d. gjarna haldið fram að fátækt og hungur í þróunarlönd-
unum stafi einungis af leti, menntunarskorti eða hjátrú einstaklinganna og
því verði erfiðleikunum helst rutt úr vegi með því að frelsa fólkið undan
oki gamalla hugmynda og boða því dugnað og kristna trú. Ef betur er
að gáð sést að hinn geigvænlegi fæðuskortur sem hrjáir meirihluta mann-
kyns á rætur að rekja til alþjóðlegrar efnahagsskipanar sem vestræn iðn-
ríki hafa mótað undanfarnar aldir. Með því að helga sér nýlendur og með
nauðungarsamningum slógu vestræn iðnríki eign sinni á auðlindir og
vinnuafl íbúa þeirra landa sem nú eru kölluð þróunarlönd. Til þess að
skilja kjör og aðstæður manna í þróunarlöndunum verðum við því bæði
368