Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1977, Síða 33

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1977, Síða 33
William Heinesen: Sögur og sagnfrceöi inum vegna þess að hann trúi á breytanleika tilverunnar og viðurkenni ekki að harmleikur geti átt sér stað. Hann ætlar sér að breyta Atalöntu, en það endar með ósköpum því ást hennar er fyrirbæri sem hann hefur ekki vald yfir. Astin er eilíft, sjálfstætt afl í tilverunni. Það er rétt að afstaða sögunnar til Ribolts markast af háði, en það er ekki vegna trúar hans á breytingu þjóðfélags og manns til hins betra held- ur vegna þess að hann skortir innsýn í þann veruleika sem hann vill um- skapa. Þegar á söguna líður er Ribolt margsinnis lýst þannig að fram kemur að ekki er allt í persónuleika hans í samræmi við yfirlýsta lífs- skoðun, og þess vegna verður hún ófullnægjandi til að takast á við hin raunverulegu vandamál. Ribolt er ekki aðeins lýst utan frá heldur lýsir hann sér einnig sjálfur í hugsunum sínum gagnvart Atalöntu. Afstaða hans til hennar mótast ekki aðeins af ósk hans að gera hana að nýtum þjóð- félagsþegni heldur hefur hann einnig ástartilhneigingar til hennar. Þegar hann sér hana fyrst tekur hann eftir „ljósbrúnum og tópasgulum augum" hennar, að hún hefur „mjög tígulegan vöxt og höfuðlag“ og „þunnar og fíngerðar varir“. Seinna, þegar hann hefur sjálfur komist að raun um ást Atalöntu, kallar hann hana með sjálfum sér „veslings unga óhamingjusama dýr og smájómfrú“, og í lokin líkir hann henni við mynd Botticellis „Ma- donna milli syngjandi engla“. Atalanta er falleg og lækninum finnst þægi- legt að hafa hana nálægt sér og njóta ofurlítið tilbeiðslu hennar. Eiginlega gegn vilja sínum kemur hann ekki fram við hana eins og manneskju enda þótt sá sé einmitt tilgangur hans. Hún er í augum hans listaverk, smájóm- frú, og hann hugsar ekkert um hennar tilkall og þörf fyrir ástúð. Þess vegna verður ástin óhamingjuafl. William Heinesen segir þannig ekki skilið við veruleikaskilning efnis- hyggjunnar, en hann tekur að leggja rækt við aðra þætti veruleikans en áður. Án þess að hann missi sjónar á félagslegum þáttum tekur hann að lýsa mannlegum þörfum nánar, t. a. m. þörf fyrir umhyggju, ástarhvötinni, þörf og þröngvun trúarinnar, þörfinni að sætta sig við tilhugsunina um dauðann. Mjög fyrirferðarmiklar í síðari sögum Heinesens eru einnig lýs- ingar á skynjun barns á umheiminum, ekki síst á kynþroskaskeiði, þegar einmitt ást, kynhvöt, trú og dauði eru í brennidepli. Þessi breyting í sagnagerð Heinesens á sér áreiðanlega margþættar for- sendur. Vafalaust hafa almennar þjóðfélagslegar og efnahagslegar breyt- ingar í hinum vestræna heimi gert það að verkum að þjóðfélagsádeila hefur ekki leitað eins á hann og áður. Nátengdur þessu er sá andkommún- 255
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.