Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 51

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 51
 Að skoða náttúru til að skoða náttúru 49 skiptagildi. Greinarmunurinn á notagildi (e. use value) og skiptagildi (e. exchange value) liggur svo sem í orðanna hljóðan. Hann snýst um það að notagildi hlut- ar felist í því sem hann er brúklegur til á meðan skiptagildi hans felst í öðrum hlutum sem hægt er að fá fyrir hann. Karl Marx gerir þennan greinarmun að umtalsefni en hann má þó rekja aftur til Aristótelesar. Gildi peninga felst fyrst og fremst, ef ekki eingöngu, í skiptagildinu. Jafnvel þótt þeir séu í sumum tilvikum eitthvað sem hefur notagildi til að byrja með nær skiptagildið að þenja sig út þar til það hefur vaxið notagildinu langt yfir höfuð. Eg get notað 5000-króna seðil sem minnisblað eða til að snýta mér á, en þetta notagildi hans er mjög takmarkað í samanburði við skiptagildi hans. Eg get keypt miklu fieiri og betri minnismiða og vasaklúta fyrir seðilinn. Og þegar um rafræna peninga er að ræða er varla um nokkurt notagildi að ræða. Þetta skiptagildi peninga er vel hægt að útskýra með samkomulagskenningum eins og þeim sem ég nefndi. Peningar hafa þá þetta skiptagildi sitt í krafti sam- komulagsins sem við höfum gert um að taka þá gilda sem gjaldmiðil fyrir vörur og þjónustu. Þeir eru einhvers konar verkfæri; eitthvað sem er ekki metið vegna sjálfs sín heldur vegna þess sem hægt er að öðlast með því. En málið er flóknara en þetta. Reynslan sýnir nefnilega að við virðumst eigna peningum talsvert gildi umfram það sem útskýrt verður sem skiptagildi eða notagildi. Þetta getur gilt um reynslu úr daglega lífinu - öll þekkjum við jú dæmi um fólk sem heldur áfram að safna peningum, og helgar jafnvel líf sitt þeirri söfnun, löngu eftir að það hefur eignast alla þá peninga sem mögulega gætu gagnast því í skiptum til að eignast þá hluti sem það gæti girnst. En þetta gildir ekki síður ef við skoðum niðurstöður úr rannsóknum á hegðun fólks og afstöðu til peninga og annarra fjármálatengdra fyrirbæra, bæði í sálfræði og í félagsfræði. Rannsóknir á reglum, yfirleitt óskráð- um, um hvenær eða undir hvaða kringumstæðum peningar séu viðeigandi sem gjöf benda til þess að peningar skipi einhvern sérstakan sess í hugum okkar og séu ekki eins og hvert annað verkfæri. Ymsar rannsóknir hafa verið gerðar á hegðun fólks þegar það eignast peninga sem benda til þess að við höfum tilhneigingu til að ofmeta gildi þeirra. Þannig virðist fólk gleðjast meira yfir því að eignast pen- inga en skiptagildi upphæðarinnar sem það eignast gefur tilefni til. Þarna er eins og peningar hafi eitthvert gildi í sjálfum sér, að við metum þá að einhverju leyti vegna þeirra sjálfra en ekki bara vegna þess sem við getum fengið fyrir þá. Og síðast en ekki síst hafa verið gerðar ýmsar rannsóknir á heilastarfsemi sem benda til þess að við hugsum um, eða upplifum, peninga eins og eitthvað sem hefur gildi 1 sjálfu sér en ekki bara gildi vegna einhvers annars sem það getur fært okkur.6 Ef mark er takandi á reynslunni í þessum efnum eignum við sem sagt pen- ingum eitthvert gildi sem hvorki er notagildi né skiptagildi. Þetta er vandamál fyrir samkomulagskenningar því þær ganga í raun út á skiptagildið. Kenningarnar ganga út á að lýsa peningum þannig að við (sem samfélag) veitum þeim tiltekið gildi til að nota þá í skiptum fyrir aðra hluti. Auk þess blasir það við að þetta umframgildi sem við eignum peningum er ekki hluti af því samkomulagi sem 6 Sjá Lcn og Wcblcy 2006 og Kasser og Sheldon 2009.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.