Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 66

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 66
64 Svavar Hrafn Svavarsson Hvers vegna er gott, samkvæmt stóumönnum, að breyta skynsamlega og velja það sem er í samræmi við náttúruna? Þegar manneskjan hefur öðlast skynsemi og áttað sig á að hinir ýmsu náttúrulegu hlutir tilheyra henni, þá breytir hún skynsamlega með því að velja það sem samræmist náttúru hennar. Á þessu stigi getur manneskjan þróað með sér fullkomna samkvæmni í breytni sinni. Þegar það gerist kann manneskjan að gera sér grein fyrir hvað eitt sé raunverulega gott, nefnilega stöðug og samkvæm breytni í samræmi við náttúru heimsins, og ekk- ert annað. En til að gera sér grein fyrir þessu verður manneskjan einnig að hafa skilið að náttúruleg skipan heimsins er sjálf góð og skynsamleg. Sá skilningur gerir ráð fyrir þekkingu á gangverki heimsins, sem tilheyrir stóískri náttúrufræði. Þar má finna margvísleg rök fyrir þeirri hugmynd að heimurinn sé skynsamur og góður, m.a. hönnunarrök26 Maður verður að skilja skynsemi og góðleika náttúr- unnar sjálfrar til að geta skilið að það er skynsamlegt og gott að fylgja náttúrunni. Slíkur skilningur er aðeins á færi fullkomlega skynsamrar manneskju, hins stóíska vitrings. Slík manneskja ein skilur skynsemi og góðleika heimsins og breytir í samræmi við skilning sinn.27 Hið góða, hið vonda og hið hlutlausa Náttúran gæðir manneskju sjálfsbjargarhvöt og gáfum sem gera henni kleift að velja á milli þeirra hluta sem ýmist stuðla að eða hindra líkamlega og félagslega velmegun hennar. Þetta eru hlutirnir sem eru í samræmi við náttúruna eða and- stæðir henni. Flestir heimspekingar myndu kalla þá líkamleg og félagsleg gæði. Fyrir stóumenn er hins vegar ekkert gott nema fullkomnun skynseminnar og ekkert slæmt nema andstæða þessa, hefting hennar og spilling. Allt sem fellur þar á milli er hlutlaust (áðiá(j>opa), því ekkert af því hefur áhrif á farsæld mann- eskjunnar. Hefting og spilling eiga sér rætur annars vegar í mistökum manneskj- unnar og hins vegar í spillandi áhrifum samfélagsins. Greinarmunurinn á náttúru mannsins og úrkynjun herinar virðist vera hlaðinn. Hugum að farsældinni síðar, athugum nú þetta hlutleysi þess sem eigi að síður getur verið viðfangsefni hvata okkar og vals. Þótt hið hlutlausa skipti engu máli fyrir farsæld manneskjunnar, egna hvatir hennar hana til að leita ákveðinna hlutlausra viðfanga frekar en annarra. Þetta eru þau viðföng sem eru í samræmi við náttúruna, eins og heilbrigði. Þannig við- föng fá okkur til að breyta. Þótt viðföng þessi skorti siðferðilegt gildi (góðleika), geta þau eigi að síður haft til að bera gildi, sem þau öðlast í krafti þess að vera í samræmi við náttúruna. Að sama skapi hvetur náttúran okkur til að forðast hluti sem eru andstæðir náttúrunni. Stóumenn segja að þessir hlutir hafi vangildi (sem er dæmi um hugtakasmíði þeirra). Margt hefur alls ekkert gildi, svo sem hvort fjöldi höfuðhára minna sé oddatala eða slétt. Munurinn á hlutlausu viðfangi með 26 Um hönnunarrök stóumanna, sjá Sedley 2007, k. 7. Um náttúrufræði stóumanna almennt sjá White 2003:124-52, og Algra 2003:153-79. 27 Enn má spyrja hvort sá skilningur sé siðferðilega hlaðinn á þann hátt að hann taki mið af siðfræði stóumanna. Annas 2007 heldur því fram.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.